Tag Archives: कम्प्युटर

Facebook आन्दोलन

(यो लेखमा उल्लेखित तथा अन्य रुचिपूर्ण नेपाली फेसबुक समूहरुको सूची र ठेगाना यहाँ छ- http://wp.me/pjyem-Dw)

facebook movement kantipur Hello Friday 05Mar10

ठुलो पार्न क्लिक गरे हुन्छ ।

दिनेश वाग्ले

‘सक्छौ भने नयाँ सम्बिधान बनाऊ, हैन भने नाटक नदेखाऊ।’

विशेषतः सभासदहरुप्रति र सामान्यतः राजनीतिक नेतृत्वप्रति लक्षित त्यो बोलीसँग जुनै नेपालीले पनि ‘त्यै त’ भन्दै सहमतिमा टाउको हल्लाउछ। सामाजिक सञ्जाल साईट (साससा) फेसबुकमा त्यसलाई ५ सय १६ जनाले समर्थन गरेका छन्। उनीहरुले संविधान लेख्न साटो स्वार्थी बनेको राजनीतिक नेतृत्वप्रति आक्रोष पोखेका छन्।

वितेका केही बर्षहरुमा इन्टरनेटका नेपाली प्रयोगकर्ताहरुको संख्या ह्वात्तै बढेको छ जो इमेल या सस्तोमा विदेश फोन गर्नमा मात्र सीमित छैन। वेब २.० भनिने ब्लग, फेसुबक र ट्वीट्टर जस्ता सघन अर्न्तक्रियात्मक साईटहरुमा बढ्दो नेपाली सहभागीतासँगै त्यहाँ नेपालीहरुका अनेकौ भावना र चाहना अभिव्यक्त हुन थालेका छन्। साच्चै, त्यस्तो अभिव्यक्तीका लागि सार्वजनिक मन्च नेपालीहरुलाई इतिहासमै कहिल्यै मिलेको थिएन। इन्टरनेटले विश्वलाई खुम्च्याउनुका साथै पहाडको फेदीमा बस्ने नेपालीलाई समतलको किनारमा बस्ने नेपालीसँग जोडाएको छ। इन्टरनेट नहुँदो हो त तिनले जिन्दगीमै कहिल्यै भेट्ने थिएनन्। आज ती फेसबकुमा एउटै अभियानमा सामेल छन् या फरक लक्ष्यका लागि विवाद गरिरहेका छन्। Continue reading

स्टलका यौवना: इन्फोटेकको एउटा आकर्षण

girls at can info tech stall

दिनेश वाग्ले

‘एमसीएसई पढ्नुस्, ल्यापटप पाउनुस्,’ राजधानीको बानेश्वरस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र (बीआईसीसी) को माथिल्लो तल्लामा ऋचा पोखरेल निरन्तर चिच्याइरहेकी थिइन् (तस्बिरमा)। उनी गत साताको क्यान इन्फोटेकमा पुगेका हजारौंमध्ये केहीको ध्यान तान्न चाहन्थिन् ताकि दर्शकले उनको हातमा रहेका र्फम भरून् । स्टलको अर्को भागमा प्लास्टिकको कुर्सीमा बसेका रमेश भण्डारी मख्ख मुद्रामा थिए । २६ वर्षे रमेश इन्स्टिच्युट अफ इन्फरमेसन डेभलपमेन्ट (आईआईडी) का प्रबन्ध निर्देशक हुन् जसले सञ्चालन गर्ने माइक्रोसफ्ट र्सर्टिफाइड सिस्टम्स इन्जिनियर (एमसीएसई) कोर्सको ऋचाले विज्ञापन गरिरहेकी थिइन् । स्टलमा कम्तीमा तीन अन्य युवती भीडसँग व्यवहार गर्न व्यस्त थिए ।

‘नारा त निकै आकर्ष छ,’ कुरा थालियो ।

‘नारा आकर्ष हुनैपर्यो नि,’ रमेशले भने- ‘नभए सुन्नेलाई पनि मज्जा आउँदैन ।’ उनले ६ महिने पढाइका लागि ६५ हजार रुपैयाँ तिरेर भर्ना हुने पहिला एक सय विद्यार्थीका लागि झन्डै त्यति नै पर्ने ल्यापटप कम्प्युटर दिइने बताउँदै तीन दिनमा २० हजारले र्फम भरेको बताए । निश्चयै, र्फम भर्ने सबैको उद्देश्य भर्ना हुने थिएन । नाराजत्तिकै आकर्षक थिए, इन्फोटेकका धेरैजसो स्टलमा बस्नेहरू । त्यसैले स्टलका ‘आकर्ष’ केटीसँग कुरा गर्न मेलामा पुगेका केटाहरूका लागि र्फम भर्नेबाहेक अर्को उपयुक्त बहाना के हुन सक्थ्यो ? ‘धेरैचाहिँ मजाक ठान्दै टाइमपास गर्न आउँछन्,’ सीआईटीबाट आइएस्सी गरेपछि एमबीबीएसका लागि प्रयासरत ऋचाले एकैछिन ल्यापटप स्किमबारे कराउन छाडेर कान्तिपुरसँग भनिन्- ‘कन्ट्याक नम्बर दिनु भन्छन्, जिस्किन्छन् । कोही चाहिँ ‘ल्यापटप पनि पाइन्छ र ?’ भन्दै अविश्वास मानेर जान्छन् । र्फम भर्ने निकै कम मात्र गम्भीर प्रकृतिका हुन्छन् ।’

girls at can info tech stall

बर्सेनी हुने सूचना प्रविधि मेलामा विद्यार्थी र तन्नेरीहरूको सबैभन्दा बढी भीड लाग्छ र स्टलमा बस्ने युवतीहरू विशेषतः केटाहरूका लागि ‘थप आकर्षा’ बन्ने गरेका छन् । राजधानी सहरमा यस्ता जमघट विरलै हुन्छन् जहाँ अनेकौं फेसनमा सजिएर हजारौंको संख्यामा तन्नेरीहरू जाऊन् । टिकट काटेर त्यहाँ पुग्ने रंगीबिरंगी दर्शक, उनीहरूलाई कुराले मख्ख पार्न तयार भएर स्टलमा मुस्काउँदै बसेका युवतीहरू र आइपोड तथा कम्प्युटरजस्ता सपनाका साधनको त्रिपक्षीय संयोग क्यान मेलाको मुख्य आकर्षण हो । आईटी, ब्युटी, डेटिङ र मिटिङ १२ वर्षो इतिहास भएको मेलाका अभिन्न भाग भएका छन् । यसपालि पनि अधिकांश स्टलमा युवतीहरूलाई अग्रभागमा राखिएको थियो जसले सम्बन्धित कम्पनी या संस्थाका योजनाबारे दर्शकलाई प्रभाव पार्ने गरी वर्णन गरे । उनीहरू र दर्शकको प्रत्यक्ष अन्तरक्रियाले कम्पनीहरूको व्यापार र ब्रान्डको प्रवर्द्धन गर्यो नै, भीडभाडको माहोलमा रोमाञ्च पनि थप्यो ।

आकर्षक मान्छे या नाराले दर्शक तान्न सक्लान् तर उनीहरूले सस्तोमा सेवा दिने ग्यारेन्टी हुँदैन । ऋचाले विज्ञापन गरेको सोही कोर्सलाई ल्यापटप नदिने कम्प्युटर प्वाइन्ट नेपालले करिब आधा मूल्य अर्थात् ३५ हजारमा बेचिरहेको थियो । दुइ तल्लामुनिको उक्त स्टलका तीनै जना युवतीले यो रिपोर्टिङका लागि कुरा गर्न अस्वीकार गरे तर संस्थाका बजार प्रबन्धक रमित कर्माचार्यले सस्तोमा गुणस्तरीय पढाइ चाहनेहरूलाई उक्त शुल्क लक्षित भएको बताए । त्यही सस्तो शुल्कबारे दर्शकलाई अर्थ्याउने काम त उनै लजालु युवतीहरूले नै गरिरहेका थिए ।

girls at can info tech stall

‘केटीहरूले बढी प्रभावकारी रूपमा कुरा राख्न सक्छन्,’ नेसनल वेब कलेजको स्टलमा बसेकी सुनिता शाहीले भनिन् । सँगै बसेकी सुर्मा भट्टर्राईले थपिन्- ‘केटीले मान्छेलाई बढी आकर्षा गर्न सक्छन् ।’ स्टलमै उनीहरूकी सहेली सुषमा सापकोटाको भनाइ थियो- ‘सबै त्यस्ता हुँदैनन् तर कोही चाहिँ जिस्काउनै आउँछन् । भरिएका र्फम छानेर कलेजले फोन गर्दा चाहिँ पढाइमा रुचि भएका मात्रै आउँछन् ।’ तीनजना युवती (माथिको तस्बिर)सँगै स्टलमा थिए धीरज श्रेष्ठ जसले स्टलमा केटी राख्दैमा धेरै दर्शक झुम्मिन्छन् भन्ने आफूलाई नलागेको बताए ।

त्यस्तै विचार राखे मेघा टेक ट्रेड ग्रुपका प्रमुख कार्यकारी शैलेश लोहनीले जसको स्टलमा एक जना मात्रै केटी थिइन् जो, उनले भने, ‘हाम्रै स्टाफकी बहिनी’ हुन् । स्टलमा बस्नेहरू त्यहाँ राखिएका सामानका ज्ञाता प्राविधिक भएको बताउँदै शैलेशले भने- ‘उत्पादनमा हामीले जेन्डरलाई महत्त्व दिएका छैनौं । सामान हाइलाइट गरेका छौं, अनुहार होइन ।’ विराटनगरस्थित मुख्य अफिसमा समेत महिलाहरूलाई ‘चेकिङ प्वाइन्ट’ (रिसेप्सन आदि) मा मात्र राखिएको उनले बताए । स्टलमा महँगा सामान राखिएको र तिनका सम्भावित ग्राहक ‘अनुहार चहार्दै हिँड्ने समूहमा नपर्नेमा आफू विश्वस्त’ भएको शैलेशको भनाइ थियो । ‘एक लाख ४५ हजार पर्ने एक्जिक्युटिभ पीसी राखेका छौं,’ उनले भने- ‘त्यस्तो सामान किन्ने निर्णय स्टलका केटी हेर्न आउनेले पक्कै गर्दैन ।’

फुच्चे ल्यापटप ठूलो सपना

hundred dollar laptop in nepal

दिनेश वाग्ले

कार्टुन पात्रजस्तो लामा दुइटा कान भएको फुच्चे त्यो हरियो कम्प्युटरजस्तो चीजलाई फेरि हेर्नुस्, यो लेख त्यसैप्रति समर्पित छ । खेलौना पटक्कै होइन तर यसले सफलता पाए नेपाली बालबालिका निकै खुसी हुनेछन् । गरिब मुलुकका स्कुलेहरूलाई कम्प्युटरमा पहुँच दिलाउने उद्देश्यले दुई वर्षअघि थालिएको महत्त्वाकांक्षी योजनाको हुर्कंदो प्रतिफल हो यो ।

गैरनाफामुखी यो योजनालाई ‘वान ल्यापटप पर चाइल्ड’ (ओएलपीसी) अर्थात् ‘प्रतिबच्चा एक ल्यापटप’ भनिएको छ जसमा ब्राजिल, पाकिस्तान र अमेरिका (दुई राज्य) सहित १४ मुलुकका सरकार सहभागी छन् । गुगल, इबे, रेड ह्याट, न्युज कर्पोरेसन जस्ता कम्पनीले यसलाई आर्थिक र प्राविधिक सहयोग गरेका छन् । बच्चो ल्यापटपलाई बजारमा बेचिने छैन बरु सरकारहरूमार्फत केही लाख स्कुलेलाई यसै वर्षको मध्यतिर उपलब्ध गराउने लक्ष्य ओएलपीसीको छ ।

प्रयोगमा नआइसकेको भए पनि यसले नामचाहिँ धेरै पाइसकेको छ, ‘सय डलर ल्यापटप’, ‘बच्चाको मेसिन’ या तस्बिरमा देखिएका दुई तन्नेरी आईटी पण्डितहरूका अनुसार ‘मेरो सानु साथी’ ।

‘नाममा के छ ?’ सेक्सपियर भन्थे, ‘हामीले गुलाफ भन्ने त्यो वस्तुलाई जे नाम दिए पनि उस्तै बास्ना आउँछ ।’

त्यै त, फुच्चे ल्यापटपले पनि रिसाहाजस्तो देखिने दाजुकै झैं काम गर्छ । टाइप गर्न मिल्छ, इन्टरनेट हेर्न सकिन्छ, गीत सुनिन्छ र तस्बिर देखिन्छ । फरक यत्ति हो, दाजुको मूल्य छोइनसक्नु छ भने हलुंगो र किफायती भाइलाई निर्माताहरूले एक सय डलर (करिब सात हजार रुपैयाँ) मा उपलब्ध गराउने वाचा गरेका छन् । परम्परागत कम्प्युटरहरूमा हुने हार्ड ड्राइभको साटो यसमा ५१२ एमबीको फ्ल्यास मेमोरी कार्ड हुन्छ । विन्डोज होइन, लिनक्स । इन्टेल होइन, एएमडी । दाजुको तुलनामा यसले १० गुणा कम ब्याट्री खान्छ । ब्याट्री हातैले चार्ज गर्न मिल्ने भएकाले बिजुली नभएका ठाउँमा चल्छ ।

नेपाल सरकार ओएलपीसीमा छैन तर राजधानीमा आयोजित इन्फोटेकमा बुधबार प्रविधिमन्त्री मानबहादुर विकसहितका केहीले फुच्चे ल्यापटपलाई हेरे । अर्घाखाँचीका शंकर पोखरेल (माथिको तस्बिरमा बायाँ) र हेटौंडाका अंकुर शर्माजस्ता उत्साही युवा भएपछि के चिन्ता ? ‘कलेजमा फाइनल प्रोजेक्टमा केही गर्नुपथ्र्यो,’ नेपाल इन्जिनियरिङ कलेजबाट इलेक्ट्रोनिक्स र कम्प्युटर इन्जिनियरिङ सकेका शंकरले भने- ‘हामीले ‘मेरो सानो साथी’ नाम दिएर बच्चाहरूका लागि ल्यापटपजस्तै केही बनाउने प्रयास थाल्यौं ।’ डिसेम्बर २००५ मा उनीहरूले त्यस्तो थाल्नु एक वर्षअघि नै मासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीमा केही शिक्षाविद्हरूले त्यस्तो मेसिन बनाउने निर्णय गरिसकेका थिए । कलेजका नेपाली ठिटाले ओएलपीसीकै नक्कल गर्न के सक्नु ? अनुसन्धान र विकासका लागि चाहिने करोडौं डलर कहाँबाट ल्याउने ?

‘हाम्रा अनुसन्धान गाइडले उक्त योजनामै योगदान पुर्‍याउन भन्नुभयो,’ सोही कलेजबाट कम्प्युटर इन्जिनियरिङ स्नातक सिध्याएका अंकुरले भने- ‘अनि ओएलपीसीसँग सम्पर्क गरेर स्वयंसेवा थाल्यौं ।’ २२ वर्षेहरूको कामबाट प्रभावित ओएलपीसीले चार साताअघि हुलाकमार्फत फुच्चे ल्यापटप पठायो । ‘त्यो रात सुतिएन,’ शंकरले भने- ‘यसलाई हेरेरै बसियो ।’

उनीहरूको मुख्य काम फुच्चेलाई नेपाली बुझाउनु हो जसका लागि अरू स्वयंसेवीको साथ लिन उनीहरूले ओएलपीसी नेपाल खोलेका छन् । वर्णमाला, दुनोट, कथा, चित्रपाटी, गीतलगायत तयार भइसकेका छन् । अहिले नेपाली शब्दहरूको भण्डार ज्ञानकोश तयार हुँदै छ भने स्कुलका पूरै किताब त्यसमा हाल्ने योजना छ । त्यसो हुँदा विद्यार्थीले पुस्तक बोक्नुपर्दैन, फुच्चे बोके पुग्छ । वायरलेस क्षमता भएकाले एउटा फुच्चेले अर्कोसँग सम्पर्क गर्न सक्छ । त्यसो हुँदा स्कुलमा राखिएको अलि बढी क्षमता भएको फुच्चेमा भएका पुस्तकलाई विद्यार्थीले एकैपटक आ-आफ्ना फुच्चेमार्फत हेर्न सक्छन् । फुच्चेलाई विद्यार्थीसम्म पुर्‍याउन नेपाल सरकारले नसके दाता खोज्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ । ‘शिक्षामा लगानी गर्न किन डराउने ?’ अंकुरले भने- ‘कम्प्युटर १० वर्षसम्म टिक्छ ।’

ओएलपीसीका आलोचकै नभएका होइनन् । बिल गेट्स सबैभन्दा चर्का किनकि यसमा उनको विन्डोज होइन, प्रतिस्पर्धी लिनक्स प्रयोग हुन्छ । केहीले चाहिँ यसलाई साम्राज्यवादी अवधारणा (अमेरिकीहरूले डिजाइन गरेर विश्वमा पठाउने) भनेका छन् । विवाद हुँदै गर्छ, अहिलेलाई शंकर र अंकुरकै कुरा गरौं ।

अब के पढ्ने विचार छ ?

‘केही गर्नका लागि न पढ्ने हो !’ शंकरले भने- ‘यस्तो महत्त्वपूर्ण काम गर्न पाइएको छ, पहिला यो सक्ने ।’

अंकुरले सहमति जनाए ।