Tag Archives: सूचना प्रविधि

Facebook आन्दोलन

(यो लेखमा उल्लेखित तथा अन्य रुचिपूर्ण नेपाली फेसबुक समूहरुको सूची र ठेगाना यहाँ छ- http://wp.me/pjyem-Dw)

facebook movement kantipur Hello Friday 05Mar10

ठुलो पार्न क्लिक गरे हुन्छ ।

दिनेश वाग्ले

‘सक्छौ भने नयाँ सम्बिधान बनाऊ, हैन भने नाटक नदेखाऊ।’

विशेषतः सभासदहरुप्रति र सामान्यतः राजनीतिक नेतृत्वप्रति लक्षित त्यो बोलीसँग जुनै नेपालीले पनि ‘त्यै त’ भन्दै सहमतिमा टाउको हल्लाउछ। सामाजिक सञ्जाल साईट (साससा) फेसबुकमा त्यसलाई ५ सय १६ जनाले समर्थन गरेका छन्। उनीहरुले संविधान लेख्न साटो स्वार्थी बनेको राजनीतिक नेतृत्वप्रति आक्रोष पोखेका छन्।

वितेका केही बर्षहरुमा इन्टरनेटका नेपाली प्रयोगकर्ताहरुको संख्या ह्वात्तै बढेको छ जो इमेल या सस्तोमा विदेश फोन गर्नमा मात्र सीमित छैन। वेब २.० भनिने ब्लग, फेसुबक र ट्वीट्टर जस्ता सघन अर्न्तक्रियात्मक साईटहरुमा बढ्दो नेपाली सहभागीतासँगै त्यहाँ नेपालीहरुका अनेकौ भावना र चाहना अभिव्यक्त हुन थालेका छन्। साच्चै, त्यस्तो अभिव्यक्तीका लागि सार्वजनिक मन्च नेपालीहरुलाई इतिहासमै कहिल्यै मिलेको थिएन। इन्टरनेटले विश्वलाई खुम्च्याउनुका साथै पहाडको फेदीमा बस्ने नेपालीलाई समतलको किनारमा बस्ने नेपालीसँग जोडाएको छ। इन्टरनेट नहुँदो हो त तिनले जिन्दगीमै कहिल्यै भेट्ने थिएनन्। आज ती फेसबकुमा एउटै अभियानमा सामेल छन् या फरक लक्ष्यका लागि विवाद गरिरहेका छन्। Continue reading

Advertisements

आयो गुगल बज्

google buzz hello friday kantipur 26 feb

ठुलो पार्न क्लिक गरे हुन्छ ।

दिनेश वाग्ले

माइस्पेस, फेसबुक या ट्वीट्टर जस्ता सामाजिक सञ्जालका सदश्य बन्न सबैभन्दा पहिला तिनमा आफ्नो इमेल ठेगाना दर्ता गराउनुपर्छ जो ती वेबसाईट प्रयोग गर्ने सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो। ‘गुगल बज्’ले चाहि सामाजिक सञ्जाललाई नै इन्बक्स भित्र ल्याईदियो। कम्तिमा जीमेल प्रयोगकर्ताहरुका लागि। फेब्रुअरी नौ यता जीमेल प्रयोग गर्नेहरुले पहिलो साइन(इनमा गुगल बजबारे सूचना देखे जसलाई स्विकार्नेवित्तिकै फेसबुक र ट्वीट्टरमा मिलिरहेका र थप सुविधा सहितको सामाजिक सञ्जाल साईट तिनीहरुको इन्बक्समै आयो।

एउटा उपयोगी व्यक्तिले अचानक घरैभित्रै आएर हेल्लो भन्दा तपाई जति चकित, उत्तेजित र केही रिसाएको जस्तो बनेजस्तै भए गुगल बज्को आगमनबाट जीमेल प्रयोग कर्ताहरु। चकित किनकी त्यसबारे गुगलले त्यसअघि खासै केही कुरै गरेको थिएन । उत्तेजित किनकी कुनै झन्झटविनै निकै सुविधाहरु भएको सेवा इन्बक्समै हाजिर थियो। अनि रिसाएको चाहि किन भने उपयोगी नै सही तर कुनै बाहिरिया मान्छे थाहै नदिइ अचानक घरभित्र छिर्दा उसले तपाईलाई अन्तरंग अवस्थामा फेला पार्छ। अर्को शब्दमा भन्दा तपाईको गोपनीयतामा केही आँच पुग्छ। उदाहरणका लागि, घरमा कोही हाफ पाइन्ट लगाएर बसेको हुन्छ, कोही झगडा गर्दै हुन्छ, कोही गोप्य छलफल गर्दैहुन्छ। Continue reading

स्टलका यौवना: इन्फोटेकको एउटा आकर्षण

girls at can info tech stall

दिनेश वाग्ले

‘एमसीएसई पढ्नुस्, ल्यापटप पाउनुस्,’ राजधानीको बानेश्वरस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र (बीआईसीसी) को माथिल्लो तल्लामा ऋचा पोखरेल निरन्तर चिच्याइरहेकी थिइन् (तस्बिरमा)। उनी गत साताको क्यान इन्फोटेकमा पुगेका हजारौंमध्ये केहीको ध्यान तान्न चाहन्थिन् ताकि दर्शकले उनको हातमा रहेका र्फम भरून् । स्टलको अर्को भागमा प्लास्टिकको कुर्सीमा बसेका रमेश भण्डारी मख्ख मुद्रामा थिए । २६ वर्षे रमेश इन्स्टिच्युट अफ इन्फरमेसन डेभलपमेन्ट (आईआईडी) का प्रबन्ध निर्देशक हुन् जसले सञ्चालन गर्ने माइक्रोसफ्ट र्सर्टिफाइड सिस्टम्स इन्जिनियर (एमसीएसई) कोर्सको ऋचाले विज्ञापन गरिरहेकी थिइन् । स्टलमा कम्तीमा तीन अन्य युवती भीडसँग व्यवहार गर्न व्यस्त थिए ।

‘नारा त निकै आकर्ष छ,’ कुरा थालियो ।

‘नारा आकर्ष हुनैपर्यो नि,’ रमेशले भने- ‘नभए सुन्नेलाई पनि मज्जा आउँदैन ।’ उनले ६ महिने पढाइका लागि ६५ हजार रुपैयाँ तिरेर भर्ना हुने पहिला एक सय विद्यार्थीका लागि झन्डै त्यति नै पर्ने ल्यापटप कम्प्युटर दिइने बताउँदै तीन दिनमा २० हजारले र्फम भरेको बताए । निश्चयै, र्फम भर्ने सबैको उद्देश्य भर्ना हुने थिएन । नाराजत्तिकै आकर्षक थिए, इन्फोटेकका धेरैजसो स्टलमा बस्नेहरू । त्यसैले स्टलका ‘आकर्ष’ केटीसँग कुरा गर्न मेलामा पुगेका केटाहरूका लागि र्फम भर्नेबाहेक अर्को उपयुक्त बहाना के हुन सक्थ्यो ? ‘धेरैचाहिँ मजाक ठान्दै टाइमपास गर्न आउँछन्,’ सीआईटीबाट आइएस्सी गरेपछि एमबीबीएसका लागि प्रयासरत ऋचाले एकैछिन ल्यापटप स्किमबारे कराउन छाडेर कान्तिपुरसँग भनिन्- ‘कन्ट्याक नम्बर दिनु भन्छन्, जिस्किन्छन् । कोही चाहिँ ‘ल्यापटप पनि पाइन्छ र ?’ भन्दै अविश्वास मानेर जान्छन् । र्फम भर्ने निकै कम मात्र गम्भीर प्रकृतिका हुन्छन् ।’

girls at can info tech stall

बर्सेनी हुने सूचना प्रविधि मेलामा विद्यार्थी र तन्नेरीहरूको सबैभन्दा बढी भीड लाग्छ र स्टलमा बस्ने युवतीहरू विशेषतः केटाहरूका लागि ‘थप आकर्षा’ बन्ने गरेका छन् । राजधानी सहरमा यस्ता जमघट विरलै हुन्छन् जहाँ अनेकौं फेसनमा सजिएर हजारौंको संख्यामा तन्नेरीहरू जाऊन् । टिकट काटेर त्यहाँ पुग्ने रंगीबिरंगी दर्शक, उनीहरूलाई कुराले मख्ख पार्न तयार भएर स्टलमा मुस्काउँदै बसेका युवतीहरू र आइपोड तथा कम्प्युटरजस्ता सपनाका साधनको त्रिपक्षीय संयोग क्यान मेलाको मुख्य आकर्षण हो । आईटी, ब्युटी, डेटिङ र मिटिङ १२ वर्षो इतिहास भएको मेलाका अभिन्न भाग भएका छन् । यसपालि पनि अधिकांश स्टलमा युवतीहरूलाई अग्रभागमा राखिएको थियो जसले सम्बन्धित कम्पनी या संस्थाका योजनाबारे दर्शकलाई प्रभाव पार्ने गरी वर्णन गरे । उनीहरू र दर्शकको प्रत्यक्ष अन्तरक्रियाले कम्पनीहरूको व्यापार र ब्रान्डको प्रवर्द्धन गर्यो नै, भीडभाडको माहोलमा रोमाञ्च पनि थप्यो ।

आकर्षक मान्छे या नाराले दर्शक तान्न सक्लान् तर उनीहरूले सस्तोमा सेवा दिने ग्यारेन्टी हुँदैन । ऋचाले विज्ञापन गरेको सोही कोर्सलाई ल्यापटप नदिने कम्प्युटर प्वाइन्ट नेपालले करिब आधा मूल्य अर्थात् ३५ हजारमा बेचिरहेको थियो । दुइ तल्लामुनिको उक्त स्टलका तीनै जना युवतीले यो रिपोर्टिङका लागि कुरा गर्न अस्वीकार गरे तर संस्थाका बजार प्रबन्धक रमित कर्माचार्यले सस्तोमा गुणस्तरीय पढाइ चाहनेहरूलाई उक्त शुल्क लक्षित भएको बताए । त्यही सस्तो शुल्कबारे दर्शकलाई अर्थ्याउने काम त उनै लजालु युवतीहरूले नै गरिरहेका थिए ।

girls at can info tech stall

‘केटीहरूले बढी प्रभावकारी रूपमा कुरा राख्न सक्छन्,’ नेसनल वेब कलेजको स्टलमा बसेकी सुनिता शाहीले भनिन् । सँगै बसेकी सुर्मा भट्टर्राईले थपिन्- ‘केटीले मान्छेलाई बढी आकर्षा गर्न सक्छन् ।’ स्टलमै उनीहरूकी सहेली सुषमा सापकोटाको भनाइ थियो- ‘सबै त्यस्ता हुँदैनन् तर कोही चाहिँ जिस्काउनै आउँछन् । भरिएका र्फम छानेर कलेजले फोन गर्दा चाहिँ पढाइमा रुचि भएका मात्रै आउँछन् ।’ तीनजना युवती (माथिको तस्बिर)सँगै स्टलमा थिए धीरज श्रेष्ठ जसले स्टलमा केटी राख्दैमा धेरै दर्शक झुम्मिन्छन् भन्ने आफूलाई नलागेको बताए ।

त्यस्तै विचार राखे मेघा टेक ट्रेड ग्रुपका प्रमुख कार्यकारी शैलेश लोहनीले जसको स्टलमा एक जना मात्रै केटी थिइन् जो, उनले भने, ‘हाम्रै स्टाफकी बहिनी’ हुन् । स्टलमा बस्नेहरू त्यहाँ राखिएका सामानका ज्ञाता प्राविधिक भएको बताउँदै शैलेशले भने- ‘उत्पादनमा हामीले जेन्डरलाई महत्त्व दिएका छैनौं । सामान हाइलाइट गरेका छौं, अनुहार होइन ।’ विराटनगरस्थित मुख्य अफिसमा समेत महिलाहरूलाई ‘चेकिङ प्वाइन्ट’ (रिसेप्सन आदि) मा मात्र राखिएको उनले बताए । स्टलमा महँगा सामान राखिएको र तिनका सम्भावित ग्राहक ‘अनुहार चहार्दै हिँड्ने समूहमा नपर्नेमा आफू विश्वस्त’ भएको शैलेशको भनाइ थियो । ‘एक लाख ४५ हजार पर्ने एक्जिक्युटिभ पीसी राखेका छौं,’ उनले भने- ‘त्यस्तो सामान किन्ने निर्णय स्टलका केटी हेर्न आउनेले पक्कै गर्दैन ।’

नेपालमा सूचना प्रविधि ह्वात्तै

दिनेश वाग्ले
वाग्ले स्ट्रिट जर्नल

गुगलमा नेपाल खोज्नुभयो भने १० करोड नतिजा भेट्नुहुनेछ । केही वर्षअघिसम्म इमेलमात्रै गर्ने या अरूका साइटमा दर्शकमै सीमित हुने नेपाली इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरू अहिले आफैं सामग्री निर्माण र तिनको नियन्त्रण गर्छन् ।

guns n roses nepali video

बितेका दुई वर्षमा नेपाली प्रयोगकर्ताले इन्टरनेट एउटा मीठो धक्का दिएका छन्, जसका कारण कम्प्युटरहरूको विश्वव्यापी सञ्जालमा नेपालको प्रतिनिधित्व ह्वात्तै बढेको छ । उत्सव पोखरेल या अर्चना श्रेष्ठ कुनै पत्रिका, टीभी या रेडियोका मालिक होइनन् । यी तन्नेरी ब्लगरले कोठामै बसेर लेखेका कुरालाई दैनिक थुप्रैले पढ्छन् । ‘यो ब्लगमात्रै होइन,’ ‘आफ्नो कुरा’ शीर्षकको वेबसाइटमा उत्सव लेख्छन्- ‘मेरो साथी पनि हो, जोसँग मैले आफ्ना मूर्ख कुरा र भावना साझेदारी गर्न सक्छु ।’ उनले ‘युनाइटेड बी ब्लग’ (ब्लग डटकम डटएनपी) मा प्रकाशित गरेको ‘नेपाली शान्ति प्रक्रियाका सम्भावित चुनौती‘ लेखले अरू ब्लगरहरूको ध्यान कतिसम्म खिच्यो भने एउटा गर्मागर्मी बहस कैयौं दिन चल्यो ।

कम्प्युटर साक्षर र इन्टरनेटमा पहुँच भएका नेपालीको संख्या बढिरहँदा अभिव्यक्ति, सूचनाको साझेदारी र द्रुत सञ्चारका क्षेत्रमा नेपालले यसअघि कहिल्यै अनुभव नगरेको रोमाञ्चकारी परिवर्तन भइरहेको छ । ‘हिजो कम्प्युटरलाई छुँदा ए नचलाऊ बिग्रन्छ भन्थे,’ कम्प्युटर एसोसिएसन अफ नेपाल (क्यान) का अध्यक्ष विप्लवमान सिंह भन्छन्- ‘कम्प्युटरमा भाइरस लाग्ने डरमा जुत्ता खोलेर खुट्टा धोएर कोठामा पसिन्थ्यो । अहिले (सहरका) हरेक स्कुल र अफिसमा कम्प्युटर छन्, सहरका गल्लीमा साइबर क्याफेहरू छन् जहाँ मानिस भिडियो च्याट गर्छन् । समाजमा कम्प्युटर नयाँ र भयानक चिज होइन, बरु नभइनहुने साधन हो भन्ने महसुस भइरहेको छ ।’

त्यही महसुसलाई बर्सेनि ऊर्जा थप्दै आएको सूचना प्रविधि मेला मंगलबार राजधानीमा सुरु हुँदैछ । ‘क्यान इन्फोटेक २००७’ ले सूचना, मनोरन्जन र सञ्चारलाई आफ्नो नारा बनाएको छ । इमेलमार्फत हुने सञ्चारपछि सम्भवतः मनोरन्जनकै प्रभुत्व छ इन्टरनेटमा । प्रमाण ? लेग्रो तान्दै ‘आँखाभरि आँसु किन’ भन्ने एउटै गीतबाट सेलिबि्रटी भएका जविकलाई खोज्नुस्, त्यो गीतको तीनवटा भिडियो युट्युव डटकममा पाउनुहुने छ भने दर्जनभन्दा बढी साइटहरूमा उक्त गीतका एमपीथ्री, गायकका पोज पोजका तस्बिर, खुलस्त अन्तर्वार्ता, जानकारीमूलक प्रोफाइलहरू पाउनुहुनेछ । कुनै समयमा सीमित ट्रेकिङ व्यवसायीहरूले विदेशी पर्यटक आकषिर्त गर्न खोल्ने अल्छिलाग्दा साइटहरूको तुलनामा अहिलेका चमकधमकयुक्त साइटले दर्शकलाई कम्प्युटरभित्रै छिरौं जस्तो पारिदिन्छन् । साइबर संसार डटकममा मोडलका तस्बिर हेर्नुभएको छ ?

प्रविधि र कम्प्युटरप्रति नेपालीहरूको आकर्षण कतिसम्म बढेको छ भन्ने नाप्न क्यान इन्फोटेकमा गए हुन्छ । ‘पोहोरको भीड १२ वर्षे पनौती मेलाभन्दा (ठूलो) थियो,’ ‘फेरि क्यान इन्फोटेक’ शीर्षकको आफ्नो ब्लगमा आफू मुस्कुराईरहेको तस्बिर छाप्दै अर्चना श्रेष्ठले लेखेकी छन्- ‘केटाहरूको ध्यानचाहिँ स्टलका केटीहरूतिरै ।’

नेटमा रमाइला नेपाली दृश्य

अमेरिकी रक व्यान्ड ‘गन्स एन्ड रोजेज’को ‘नकिङ् अन हेभन्स डोर’को ठ्याक्कै नेपाली अनुवाद सोही लयमा गाइएको भीडियो (तस्बिरमा) काठमाडौंका टीभीमा नदेख्या भए नेपाली भिडियो साझेदारी वेब र्साईट नेपालीट्यूव डटकममा जानुस्, त्यो रोचक प्रस्तुतीको मज्जा लिन सक्नुहुन्छ ।

गीतमा भनिएझैं र्स्वर्गकै त होइन तर इन्टरनेटको ढोका ढकढकाउनु भयो भने गज्जवको एउटा नेपाली संसार पाउनुहुनेछ जहा मानिसहरु अक्षर कोर्छन्, तस्बिर खिच्छन्, भिडियो बनाउछन्, गीत गाउछन् र तीनलाई विश्वका करौडौले एकसाथ हेर्न र सुन्न सक्नेगरी र्सार्वजनिक गर्छन् । अनि तीबारे अनेकौ कोणबाट बहस गर्दै निस्कर्षनिकाल्छन् ।

राजधानीमा मंगलवार शुरुभएको क्यान इन्फोटेकको एउटा स्टलमा मर्कन्टाइल कम्युनिकेसन्सका दुइ कर्मचारी दर्शकहरुलाई एउटा वेब र्साईटबारे भन्दैथिए । ‘मज्जाको डटकम,’ राजिवमान कर्मचार्यले भने, ‘च्याट र भिडियो अपलोड गर्ने ।’ अर्काले र्साईटको पहिलो पन्ना औल्याउदै सोधे, (सांगीतिक व्यान्ड) एक्स मन्त्र चिन्या छ ?

‘चिनेको रे?’ दर्शकबाट जवाफ आयो, ‘गीतै सुन्या छु ।’

‘त्यसो भए यो र्साईटबाट उनीहरुसग भिडियो अर्न्तवार्ता लिन सक्नुहुन्छ,’ उनले भने- ‘डिजिटल क्यामेरा या मोवाइलबाट भिडियो खिच्नुस्, अपलोड गर्नुस् ।’ गुणस्तरबारे चिन्ता नगर्न सुझाउदै उनले भने, ‘जति झ्याउलाग्दो भएपनि हुन्छ ।’ आखिर मोवाईल या वेब क्यामबाट खिचिएको भिडियोको गुणस्तर कति राम्रो हुन्छ र ?

र्साईटमार्फ भिडियो साझेदारी गर्ने लहरले अघिल्लो बर्षविश्वमै तहल्का मच्चाईसकेको (युट्युव.कम मार्फत एकैबर्षमा दुइ २० चानचुनका ठिटाले डेढ अर्ब डलर भन्दा बढी कमाए) अवस्थामा नेपालीहरु पछिपर्ने कुरै भएन । रामबहादुर बमजमकै कुरा गरौं ।

बाराको एउटा रुखमुनी ध्यान गर्ने युवाले इन्टरनेटमा दरिलो उपस्थिती जनाएका छन् । यूट्यूवमा उनीबारेका दर्जन भन्दा बढी भिडियो छन् जसलाई हजारौले हेरेका छन् । मंगलवारसम्ममा १५ हजार तीन सय ७२ पटक हेरिएको छ मिनेट लामो एउटा भिडियो नियालेपछि एकजना दर्शकले यस्तो प्रतिक्रिया दिउका छन्, ‘(त्यसरी बस्नुपर्दा) म भए भोकै र फोहोरी भएको महशुस गरेरै मर्थ्थे ।’