यहाँ पप कर्न पाइदैन

alternative film culture in nepal. bowling for columbine

सिनेमाहलहरुमा हत्तपत्त नचल्ने “बाउलिंङ फर कोलम्बाइन” (तस्बिरमा) जस्ता विदेशी फिल्महरु हेर्न सानो स्तरका प्रदर्शनीको आयोजना गर्ने चलन बढ्दो छ काठमान्डूमा ।

दिनेश वाग्ले
वाग्ले स्ट्रिट जर्नल

शहर फैलिदै र विश्व समाजसँग बढी खुल्दै गर्दा काठमाडौंमा एउटा त्यस्तो संस्कृतीको विकाश भइरहेको छ जस अर्न्तगत मानिसहरु साप्ताहिक जसो एक ठाउमा भेला भएर मूलधारका सिनेमाहलहरुमा कहिल्यै नलाग्ने फिल्महरु रस लिएर हेर्छन्, तिनले उठाएका विषयबस्तुमा छलफल गर्छन् र यस्तै नेपाली सिर्जना हेर्न पाए हुन्थ्यो भनि मौन कामना गर्छन् । संख्या धेरै छैन तर गुणस्तरीय फिल्म हेर्ने चाहना उत्कट छ त्यस्ता दर्शकको । उनीहरुका लागि प्रदर्शनीको नियमित आयोजना गर्नेहरुले वितेका बर्षरुमा दर्शक संख्या बढेको छ भन्दा सन्तोष मान्छन् । ‘दर्शकहरुको एउटा त्यस्तो प्रतिबद्ध समुह बनेको छ जो फिल्म हेर्न नियमित आउछ,’ मार्टिन चौतारीका अनुसन्धाता भास्कर गौत्तम भन्छन्- ‘बढीजसो युवापुस्ताका र फिल्म निर्माणमा रुचि भएकाहरु हुन्छन् ।’

मार्टिन चौतारी सञ्चार र अन्य सामाजिक विषयबारेको अनुसन्धान गर्ने संस्था हो जसले नियमितरुपमा अनेकौ विषयमा छलफलको आयोजना गर्नुका साथै फिल्महरुको पर््रदर्शनी गर्छ । पाँच बर्षअगाडी वैकल्पिक फिल्म तथा बृत्तचित्रहरु देखाउन थालिएको हो र अन्य छलफलहरुको तुलनामा फिल्म प्रदर्शनीमा सहभागि संख्या बढी हुने चौतारीको अनुभव छ । बर्षौ अगाडी फिल्मका सौखिन भास्करसहितका सात आठजना तन्नेरीहरुको एउटा समुहले ‘काठमाडौं फिल्म आर्काइभ’का नाममा गोदावरी अलुम्नाई एसोसिएसनसँग मिलेर महिनामा एकपटक तीन चारवटा फिल्म प्रदर्शन गर्दथ्यो । आर्काइभकै सक्रिय सदश्य सम्झना उप्रेती रौनियारले सहायक निर्देशककारुपमा चारवटा फिल्ममा काम गरिसकेकी छिन् । ‘व्यापकरुपमा परिभाषित राम्रा सिनेमा’ देखाउने ती प्रदर्शनीहरुको उदेश्य ‘राम्रो फिल्म हेर्ने स्वादको सिर्जना गर्नु थियो,’ भास्करले भने । घाटा भएपछि प्रदर्शनी स्थगित भयो र त्यही समुहले रुसी सास्कृतिक केन्द्रबाट निशुल्क हल पाएपछि महिनामा दुइवटा रुसी र एउटा अर्को फिल्म देखाउने सहमतीमा देखाउने काम थालियो । त्यसैको ‘बाइप्रोडक्ट’कारुपमा चौतारीका प्रदर्शनी (प्रत्येक अर्को विहीवार) ले निरन्तरता पाएको भास्करको भनाई छ ।

यस्ता प्रदर्शनी स्थलहरु राजधानीका पुस्तकालय सरह हुन् । बजारमा हत्तपत्ति नपाइने कितावहरु खोज्दै पाठकहरु त्यहा पुगेजस्तै नेपालमा हलहरुमा चल्ने कुनै सम्भावना नभएका विदेशी फिल्मको स्वाद चाख्न दर्शकहरु यस्ता प्रदर्शनीमा पुग्छन् । त्यस्ता दर्शकमध्ये धेरैजसो विषयबस्तुबारे समानखाले सोचाई भएकाहरु हुनेगर्छन् जसकालागि प्रदर्शनी भेटघाट गर्ने र मनमा उब्जेका कुराबारे छलफल गर्ने बाहाना पनि हुन्छन् । फिल्म हेरेपछि उनीहरु त्यससग सम्बन्धित विषयबारे छलफल गर्छन्, कमी कमजोरी पहिल्याउछन् र तातो चिसो पिएर घरतिर लाग्छन् ।

‘गम्भीर रुपमा फिल्म हेरेर विभिन्न कोणबाट छलफल वातावरण सबैभन्दा बढी मन पर्छ,’ एकजना नियमित दर्शकले भने- ‘कसैले क्यामेरा, कसैले पटकथा, कसैले संगीत पक्षमा टिप्पणी गर्छन् । त्यस्तो ‘प्याकेज’ले मलाई सबैभन्दा बढी तानेको छ ।’

छलफलको लम्बाई र त्यसमा हुने गहनता फिल्मका विषय र अन्य कुरामा भर्रपर्छन् । नेपाली अवस्थासँग निकै मिल्ने विषयबस्तुमा दर्शकहरु जमेर तातो बहष गर्छन् भने फिल्मका तर्फाट कोही उपस्थित छ भने प्रश्नहरु बढी बषिर्न थाल्छन् ।

सबै प्रदर्शनीहरुमा छलफल हुदैनन्, फिल्ममात्र देखाइन्छन् । एलियास फ्रासेसले बर्षौदेखि नेपालीहरुमा फ्रान्सेली संस्कृतीको प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले फ्रेन्च फिल्महरु देखाउदै आएको छ । कुनैबेला सिनेमाप्रति रुचिराख्ने तन्नेरीको समुहले एलियासमा प्रत्येक सोमबार वैकल्पिक धारका सिनेमा ल्याएर हेर्ने गर्दथ्यो । सोही समुहका दुइजना छिरिङ् रितार र नविन सुब्बा फिल्म निर्माणमा अहिलेका हस्ती भएका छन् । पछि एलियास आफैले ‘सिने क्लव’ नामको उक्त प्रदर्शनीमा दर्शकले फिल्म हेर्छन् मात्रै, छलफल गर्दैनन् । तर यहा दर्शक संख्या निराशाजनक हुदैगएको एलियास फ्रासेसका उपनिर्देशक प्रविनविक्रम राणाले महशुस गरेका छन् ।

सन् २००६ मा एउटा प्रदर्शनीमा औषतमा ९/१० जना भन्दा बढी दर्शक नमिलेको उल्लेख गर्दै प्रविनले दर्शक तान्ने प्रयास थालिने जानकारी दिए । ‘शायद फिल्म हेर्ने अरु ठाउ भएर होला,’ उनले भने- ‘हाम्रो छनौट सन्तोषजनक नभएर हो कि भन्ने पनि सोचिरहेका छौं ।’ प्रत्येक विहीवार दुइबजे देखाइने फिल्म हेर्ने धेरैजसो फ्रेन्च सिकारु हुन्छन् । आलियासले सक्कली प्रतिहरुमात्रै देखाउने भएकाले भनेको फिल्म उपलब्ध गराउन कठिन हुने र कुनै फिल्म ढिला मात्र काठमाडौं आउने भएकाले कतिपय अवस्थामा दर्शकले चाहे अनुसारका सिर्जना देखाउन नसकिएको उनले बताए । उनले दर्शक बढाउने उपायबारे विचार गरिरहेको उल्लेख गरे । बरु सशुल्कै भएपनि लन्चको व्यवस्था गर्ने हो कि ?

फ्रान्सेली केन्द्रमै ‘सिने डिने’ नाम दिएर दुइ बर्षअगाडी थालिएको महिनामा एकपटकको सप्ताहन्त प्रदर्शनीमा सशुल्क डिनर समावेश छ र यसमा सधै सिटहरु भरिपूर्ण हुन्छन् । ‘यो डिनरको विशेष मेनु तयार गरेका छौं,’ प्रविनले भने- ‘शायद सप्ताहन्तमा फिल्म हेन र डिनर पनि गर्ने प्रवधानले दर्शकलाई आकषिर्त गरेको हुनुपर्छ ।’

बैकल्पिक धारका फिल्महरुमा नेपाली दर्शक आकषिर्त गर्ने श्रेय हिमाल एसोसिएसनलाई भन्दा बढी कसलाई जाला ? दक्षिण एसियाली र पर्वतीय विषयबस्तुमा कामाठाडौं अर्न्तराष्ट्रिय फिल्म महोत्सवहरु गर्ने हिमालले जम्मा गरेको आर्काइभबाट छानिएका सिनेमा यदाकदा पाटन ढोकास्थित यलमाया केन्द्रमा प्रदर्शन गरिन्छन् । ती बाहेक अन्य ख्यातिप्राप्त बृत्तचित्र पनि सशुल्क देखाइन्छन् । केही समययता प्रदर्शनीले निरन्तरता नपाएपनि आफूसँग भएको इमेल लिस्टका कारण देखाउन मनलागेको बेला सम्भावित दर्शकलाई सजिलै सूचना पुर्याउने जानकारी एसोसिएसनले दियो ।

यस्ता प्रदर्शनीमा फिल्महरु सकेसम्म सक्कली र देखाउन अनुमति लिइएका डीभीडी घुमाउदै प्रोजेक्टरमार्फ देखाइन्छ । किन्न नसकिने तर नहेरी नहुने अवस्थाको सिर्जना भएमा नक्कली डिभिडीबाटै काम चलाइन्छ । आखिर काठमाडौंको एउटा अध्यारो कोठामा १०/२० जना जम्मा भएर एक पटक हेर्दैमा कसको के पो बिग्रन्छ ? सम्बन्धित निर्माताले थाहै पाउदैनन, पाएपनि प्रदर्शनीको आयोजना गर्ने समुह या संस्थाहरु ठूला र व्यवसायिक प्रदर्शक नभएकाले ठूलै रकम कमाउइने सम्भावना पनि हुदैन । प्रदर्शकहरुले फिल्महरु व्यक्तिगत सम्बन्धमार्फ मिलेका डीभीडीमा दर्शक सिफारिसका आधारमा चयन गर्छन् । जस्तो, चौतारीमा देखाइने कतिपय फिल्महरु विदेशबाट आएका चिनेजानेका मानिसले ल्याएका डीभीडी या अन्य स्वरुपमा हुने भास्करले बताए । ‘त्यस्तै कतिपयले आफूसग भएका संग्रहहरु चन्दा दिने गरेका छन्,’ उनले भने- ‘दिपेन्द्र गौचनले आफूसग भएको पुरै र छिरिंग रितारले भीएचएफ फिल्महरु चन्दा दिएका छन् ।’ चौतारीले हालसम्म एकसय ५० जति सिनेमा संग्रह गरेको छ ।

फिल्म हेरेको शुल्क लिने/नलिने कुरा प्रदर्शनीकर्ता अनुसार फरक पर्छ । काठमान्डू फिल्म सोर्साईटी र फिल्म साउथ एसिया (यलमाया प्रदर्शनी) ले न्यूनतम शुल्क लिन्छन् । ‘हामी पूर्णरुपमा आफैमा निर्भर छौं,’ काठमान्डू फिल्म सोर्साईटीका अध्यक्ष राजेश गोंग्जुले भने- ‘विदेशी सहयोग लिएर फिल्म देखाउने होइन ।’ सोसाइटीले मानिसहरुलाई ‘सिनेमाबारे शिक्षित तुल्याउने’ उद्धेश्यले महिनामा एकपटक नेपाल पर्यटन बोर्डका हलमा गर्ने प्रदर्शनीमा अफ्रिका, दक्षिण अमेरिका लगायत दक्षिणी गोलार्द्धका फिल्महरु देखाइन्छ । प्रदर्शनीपछि सम्बन्धित विषय र फिल्ममा छलफल हुन्छ । सोसाइटीका प्रदर्शनीमा धेरैजसो दर्शक काठमाडौंमा बस्ने विदेशी भएपनि एक बर्षता नेपालीको संख्या बढेको राजेशले बताए । ‘मेरो प्राथमिकता नेपालीहरुलाई देखाउनु हो,’ उनले भने- ‘म आफै फिल्म निर्माता हुँ र स्थानीय मानिसलाई गुणस्तरीयताबारे जानकारी दिन सके त्यसको प्रभाव नेपाली फिल्म निर्माणमा पर्नसक्छ भन्ने मेरो विश्वास छ ।’

डिसेम्बर २३ को कान्तिपुर कोशेलीमा प्रकाशित ।

One thought on “यहाँ पप कर्न पाइदैन

  1. I have attended one of those screenings and I found them quite useful. The discussions are interesting and, at times, fruitful. I also attended one show in Yalamaya where they were screening on priated DVD. That was way back and I didn’t really care. Anyway, it’s good to read about this here.

    Like

Please post your thoughts. (कृपया तपाईंलाई लागेको लेख्नुस् ।)

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s