सगरमाथा शिखरमै प्रयोगशाला

दिनेश वाग्ले

‘सगरमाथा आधारशिविरसम्म पुगेर विश्वकै सबैभन्दा अग्लो मेडिकल प्रयोगशालामा हुने परीक्षणमा भाग लिन दुई सयजना स्वयंसेवी चाहियो ।’
-द गार्जियन, १० जुन, २००६

‘स्वयंसेवी फेला पार्न समस्यै भएन । धेरैलाई फर्काउनु पो पर्‍यो । छानिएकाहरू १८ देखि ७३ वर्षसम्मका छन् जसलाई एक दिन समुद्री सतहमा राखेर डीएनए परीक्षण गरिनेछ ।’

-द इकोनोमिस्ट, ६ जनवरी, २००७

काठमाडौं- बर्सेनि थरीथरीका रेकर्ड राखिने सगरमाथा शिखरमा आगामी मार्चमा बेलायती वैज्ञानिकहरूले यसअघि कसैले नगरेको काम गर्ने तयारी गरिरहेका छन् । ८ हजार ८ सय ५० मिटरमा पुगेपछि उनीहरूले शरीरबाट रगत झिक्ने छन् जसलाई अक्सिजनको कमीले हुने रोगको उपचार विधि खोज्न प्रयोग गरिनेछ । युनिभर्सिटी कलेज लन्डनको ‘एक्स्ट्रिम एभरेस्ट’ अभियानमा ४५ वैज्ञानिक-चिकित्सक र २ सय ८ स्वयंसेवी सहभागी हुने उक्त अभियानको वेबसाइटमा उल्लेख छ । उनीहरूले काठमाडौं र आधारशिविरमा मोबाइल क्याम्प स्थापना गरी रगतमा अक्सिजनको कमी हुँदाका अवस्था सामना गर्ने क्षमता मानिसको वंशमा भरपर्छ भन्ने सिद्धान्तको परीक्षण गर्नेछन् ।

‘अक्सिजन कम भएको ठाउँमा तपाईं विस्तारै बानी पर्न सक्नुहुन्छ,’ कलेजका मुटु नशा र वंशसम्बन्धी लेक्चरर डा. ह्युग मोन्टगोमेरीले गार्जियन पत्रिकामा भनेका छन्- ‘मैले अहिल्यै सगरमाथा शिखरमा राखिदिएँ भने तपाईं २५ सेकेन्डमा बेहोस हुनुहुनेछ र तीन मिनेटमा स्वर्गे । समय लगाएमा त्यहाँ पुग्नु हुनेछ । कम अक्सिजनका लागि तपाईंले आफूलाई कसरी बानी पार्नुहुन्छ त्यो हामीले थाहा पायौं भने बिरामीको उपचारमा सजिलो हुनेछ ।’ फोक्सोमा समस्या हुँदा र अन्य कारणले पर्याप्त अक्सिजन लिन नसक्नेहरूलाई यो प्रयोगले सहयोग पुग्ने उनको आशा छ ।

‘लेकमा जाँदा हाई लाग्नु अक्सिजनको अभावले हो,’ काठमाडौंस्थित मुटुरोग विशेषज्ञ डा. तारामान अमात्यले कान्तिपुरसँग भने- ‘हेलचेक्र्याइँ भयो भने मृत्यु हुन्छ ।’ १० वर्षअघि इटालीयन डाक्टरहरूको एक समूहसँगै सगरमाथा क्षेत्र गएर लेक लाग्ने विषयबारे अनुसन्धान गरेका डा. अमात्यले बेलायती अभियान फलदायी हुने आशा गरे । ‘विश्वकै मेडिकल समुदायले फाइदा लिनसक्छ,’ अभियानबारे संवाददाताबाट थाहा पाएपछि उनले भने- ‘नेपालले पनि विश्वस्तरको अनुसन्धानमा भूमिका खेल्ने भो ।’ इटालेली अध्ययनताका खिचिएको बृत्तचित्र अझै कक्षामा मेडिसिनका विद्यार्थीलाई देखाउने गरेको मेडिसिनका प्राध्यापक डा. अमात्यले बताए ।

रगतमा अक्सिजन कमी हुने रोग ‘हाइपोक्सिया’ को उपचार प्रक्रिया कठिन र असहज हुन्छ । ‘एउटा उपाय बिरामीलाई रगत दिने हो जसले फोक्सो बिगार्नुका साथै अन्य समस्या उत्पन्न गराउन सक्छ,’ इकोनोमिस्टले लेखेको छ- ‘अर्को उपाय मुटुको कार्यक्षमता बढाउन एड्रेन्यालिनजस्ता चर्का औषधि दिने हो ता कि शरीरमा बढी अक्सिजन फैलिओस् । तर त्यसले मुटु बिगार्ने खतरा हुन्छ । त्यसैले गम्भीर बिरामीहरूमा हाइपोक्सिया हुन नदिने सजिलो उपाय चाहिएको छ ।’

डा. मोन्टगोमेरीले केही वर्षअघि गरेको अनुसन्धानले हाइपोक्सियाको सामना मानिसले कति सजिलै गर्छ भन्ने कुरा उसको रक्तकोषले अक्सिजनको प्रयोग कति कुशलतासाथ गरेको छ भन्नेमा भरपर्ने देखाएको थियो । रक्तकोषको कार्यकुशलताचाहिँ मानिसमा वंशअनुसार भरपर्ने उनको निष्कर्ष थियो । अनुन्धानको नेतृत्व डा. मोन्टगोमेरीले गर्नेछन् । ‘उहाँको निष्कर्षको परीक्षण हुनेछ,’ आरोहण टोलीका नेता तथा मोन्टगोमेरीका सहकर्मी डा. माइक ग्रोकोटले ‘इकोनोमिस्ट’ सँग भने ।

तीनसाताको अभियानमा स्वयंसेवीहरू हरेक बिहान अनेकौं शारीरिक अभ्यास गर्दै आधारशिविरमै बस्नेछन् भने १६ आरोही वैज्ञानिकहरू आठ हजार मिटरभन्दा केहीमुनि ‘साउथ कोल’ जानेछन् । १० जना त्यहाँबाट पनि उक्लिने छन् र समुद्री सतहमा भन्दा एक तिहाइमात्र अक्सिजन हुने सगरमाथा शिखरमा पहिलोपटक रगत निकाल्ने छन् । अभियानमा स्वयंसेवी हुनेले नेपाल आतेजाते खर्च र अनुसन्धानका लागि पाँच सय चन्दासहित २९ सय पाउन्ड खर्चिएको गार्जियनले उल्लेख गरेको छ ।

अनुसन्धानकै लागि सगरमाथा क्षेत्रको पाँच हजार उचाइमा अढाई सय जना जुटाउनु अति नै मान्न सकिन्छ तर डा. ग्रोकोट त्यसको विकल्प नभएको बताउँछन् । ‘हस्पिटलमा त्यस्ता बिरामी थोरै हुन्छन् र उचाइमा मिल्ने वातावरण सिर्जना गरेर परीक्षण गर्न कठिन हुन्छ,’ उनले भने- ‘अर्को उपाय बेलायतका कम चाप भएका च्याम्बर भाडामा लिएर त्यहाँ स्वयंसे वीहरू राख्ने हो जो पर्याप्त हुने छैन ।’

Advertisements

Please post your thoughts. (कृपया तपाईंलाई लागेको लेख्नुस् ।)

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s