Tag Archives: rural

म साँझको पाहुना

House in the morning

बिहान

“त्यै सरको अोछ्यानमा सुत्नेभए पाइन्छ,” उनले भनिन् ।

त्यो सुन्दा म साह्रै ढुक्क भएको थिएँ । त्यसअघि थुप्रैबाट मैले निराशाजनक जवाफ पाएको थिएँ । तैपनि झिनो अाशा राखेर मैले उनलाई सोधेको थिएँ, “वास पाइन्छ तपाईकहाँ ?”

हालैको एक सप्ताहन्त म जापानले बनाइदिएको बन्दिलो साँघुरी राजमार्गमा केही समय दौडिएर दिन ढल्किनै लाग्दा मास्तिर उक्लिएको थिएँ । दिन घमाइलो र सुख्खा थियो । म बहकिएको थिएँ । रात यतै कतै डाँडामै बिताउने मेरो योजना थियो । बिहानै उठेर सूर्योदय हेर्ने अनि मानिसले कसरी दिन थाल्छन् त्यो अवलोकन गर्ने मेरो रहर थियो, योजना थियो । यो डाँडो चढ्नुअघि मैले अर्को पाखो उक्लिन खोजेको थिएँ तर त्यताजान तर्नुपर्ने रोसी खोलामा पक्की पुल थिएन । म खोला किनारमा उभीएर गम खादै थिए, बाबुछोरा जस्ता लाग्ने दुईजना एउटा अल्छे राँगो घिच्याउँदै जघाँर तरे । त्यो दृश्यलाई मैले भिडियोमा खिचेँ तर होन्डामाथि बसेर आफै खोलो तर्ने हिम्मत गरिन ।

डाँडामा होटल पक्कै छैनन्, वास पो पाइएला नपाइएला । घुमाउरो उकालो चढ्दा बाटोमा भेटिएका केहीसँग मैले त्यो संशय बाँडेको थिएँ । सबैले मलाई अाश्वस्त पारेका थिए, पाइनेमा । भनेका थिए, यहाँभन्दा माथि झन् ठूलो गाउँ छ । वास व्यवस्था सजिलै हुनेछ । एउटा बस्तीमा महिला र केटीहरू मकैबारीमा काम गरिरहेका थिए । उनीहरू अघिल्लो रात ढलेका मकैका बोटबाट घोगा निकाल्दै थिए । मैले विनाकाम र घुम्न अाएको भन्दा उनीहरूले पत्याएनन् । बरु एउटीले म आफन्तकहाँ या ससुराली आएको हुनसक्ने अड्कल काटिन् । उनीहरूले मलाई अल्लिमाथि हाइस्कुल भएको अावादीमा जान सल्लाह दिए ।

त्यही सुझावमान्दै म यो माथिल्लो बस्तीमा उक्लेको थिएँ । वास पाइने जवाफ दिँदा ती महिला दोस्रो अन्तिम थाल माझ्दै थिइन् । काम निप्ट्याउँदै गर्दा उनले मलाई त्यो भेगका अरू थुप्रैले जस्तै खै गरेकी थिइन् । त्यतिन्जेलसम्ममा मैले ती सबै चासो स्वाभाविक हुन् भन्ने निष्कर्ष निकालिसकेको थिएँ ।

कहाँबाट अाउनुभएको ? एक्लै ? के कामले ?

पहिला दुई प्रश्नमा मेरा जवाफले कुनै प्रतिप्रश्न जन्माएनन् । सुन्नेहरू सन्तुष्ट भइहाल्थे । तर अन्तिम प्रश्नले मलाई अाच्छुअाच्छु पारेको थियो ।

“हेर्नु यो गाउँमा छिरेयता मैले चार जनालाई भनिसकेको छु,” मैले हल्का भूमिका बाँधेर थाल पखाल्दैगरेकी महिलालाई भने, “तपाईलाई पनि त्यही भन्छु । म कुनै काम विशेषले अाएको हैन । न म यो वा नजिकैको कुनै गाउँमा अाफन्तकहाँ नै अाएको हुँ । सिर्फ घुम्न अाएको हुँ ।”

“यहाँ यो घरमा चाँहि कसरी अाइपुग्नु भयो ?” उनले सोधिन् ।

“त्याँ पर पसलछेउ भेटिएका दुई जना केटाहरूले यो घरमा [छेवैको स्कुलमा पढाउने] एकजना सर बस्नुहुन्छ भने,” मैले बेलिविस्तार लगाएँ, “मास्टर बस्ने घरमा कसो वास नपाइएला भनेर अाएको ।”

कच्ची सडक छेवैको त्यो पसल सामुन्नेबाट मकैबारी छिरेको गोरेटोमा ढोड सम्याउँदै म यहाँ यो घरमा आइपुगेको थिएँ । यो घरसँगै अर्को घर जोडिएको थियो जो नयाँ र बन्दै थियो । एकजना अधबैंशे पुरूष झ्यालको खापामा ठोकठाक गर्दै थिए । उनले र मैले मुस्कान साट्यौं ।

मैले उनलाई त्यसरी बेलिविस्तार लाउनुको कारण थियो । केही मिनेटअघि मात्र एउटी महिला मसँग झर्केकी थिईन् । ‘किन आएको?’ भन्ने उनको प्रश्नमा मैले ‘घुम्न’ भनेको थिएँ । यो मान्छेले मलाई विश्वास गरेन या ढाँट्यो भन्ने उनमा परेको मैले ठानें । अर्कीले ‘आफन्तकहाँ आउनु भएको होला, तेस्स्स्सै घुम्न त पक्कै आउनुभएन’ भन्दै मलाई अविश्वास गरेर बाटो लागेकी थिईन् । भोलिपल्ट बिहान म आधा घण्टा जति उकालो चढेर फेरि तल फर्किदै थिएँ। बाटोमा एकजना अधबैँसे पुरुष भेटिए । उनले मुसुमुसाउदै, मसँग आँखा जुधाँउँदै, नरम स्वरमा शिष्ट ढंगले सोधेका थिए, “नाप्न आउनु भएको?”

मैले पनि मुसुमुसु हाँस्दै उनकै आँखामा हेरेर भनेको थिएँ, “हैन हैन। नाप्नु पर्ने के छ र?”

“ए, मैले त बाटो नाप्न आउनु भएको होला भन्ने ठानेँ,” उनले भने । फेरि सोधे, “टावरका लागि आउनु भएको?”

“हैन हैन।” मैले फेरि भने, “कुन टावरको कुरा गर्नु भएको?”

मलाई थाहा थियो, उनी कुन टावरको कुरा गर्दै थिए तर पत्रकारितामा मैले सिकेको थिएँ उत्तर थाहा भए पनि प्रश्न गर्न नछोड्नु किनकि जवाफ सर्वथा अनपेक्षित आउन पनि सक्छ ।

“त्यै मोबाइल टावर,” स्कुलसँगैको दूरसञ्चार टावर इङ्गितगर्दै उनले भनेका थिए । त्यो टावर नेपाल टेलिकमले हालसालै ठड्याएको तर पूर्ण संचालनमा आइसकेको रहेनछ । त्यसैले ती गाउँलेले बाहिरियाको अपेक्षा गरेका थिए ।

“हैन हैन,” मैले भनेँ, “म यहाँ घुम्न आएको। कुनै काम छैन ।”

उनले मलाई हेरे। उनले आफ्ना आँखा मिलिक्क मेरा जुत्तामा पुर्याए र फेरि मुस्काए । मैले उनको अनुहार पढेँ । उनले मलाई पत्याएनन् ।

त, म वासको अपेक्षामा ती महिलाको जवाफ कुरिरहेको थिएँ । साँझ झमक्कै हुन अब २० मिनेटजति बाँकी हुँदो हो । उनले सबै भाँडा पखालिन् । आँगनको डिलमुनि एउटा भैँसी र दुइटा पाडापाडी थिए । एउटा अर्को बस्तु अटाउने ठाउँ थियो त्याँ । एकछिनको मौनतापछि मैले सोधेँ , “पाइन्छ वास?”

उनले फेरि मलाई मेरो कपालदेखि जुत्तासम्म नियालिन् र भनिन्, “त्यै सरको अोछ्यानमा सुत्नेभए पाइन्छ । आज हुनुहुन्न उहाँ । आफ्नै घर जानुभएको छ।”

मैले लामो सास तानेँ । आँगनछेउ उभिएर अस्ताउँदो सूर्यका किरण ठोक्किएका पूर्वतिरका रङ्गीन बादलतिर मेरो ध्यान केन्द्रित गरेँ । आँगन खासै साँघुरो वा उति फराकिलो थिएन । त्यसको किनारको डेढ हातजति ठाउँ डिलमुनि बाँधिएका बस्तुलाई घाँस हाल्न छुट्याइएको थियो। एउटा ठुलो मोटो बङ्गुर मुलढोकामा टाउको घुसारेर केही खाँदै थियो, घरकी अर्की महिलाको हातबाट । उनी घरमुली रहिछन्, बेलुका थाहा पाएँ ।

हेर्दा हेर्दै अध्यारोले छोपिहाल्यो । एकजना पुरुष आएर दलानमा टुसुक्क बसे । उनको जँघेलोको एउटा खुट्टो घुँडासम्म बेरिएको थियो । सुरूवालको अर्को खुट्टो हिलो र माटोले लतपतिएको थियो। उनी थाकेका देखिन्थे । उनी घरमुली पुरुष रहेछन् । उनी बारी जोतेर अाएका रहेछन् । मैले वास पाएकोमा उनीसँग कृतज्ञता प्रकट गरेँ । गफ गर्दागर्दै साढे १७ सय मिटर उचाईको त्यो डाँडोमा हल्का चिसो सिरेटो लाग्यो ।

भित्र घरकी कान्छी छोरी खाना पकाउने सुरसारमा थिइन्। पाहुना आएकोले के पकाउने भन्ने निर्क्यौल भैसकेको थिएन जसको चाल मैले पाइहालेँ।

“तपाईंहरू जे खानुहुन्छ म त्यै खान्छु,” मैले भने ।

“हामी त ढिंडो खान्छौं,” घरमुली महिलाले भनिन् । ” मकैको।”

“मलाई साह्रै मिठो लाग्छ,” मैले भनेँ ।

यो लेख फोटोहरूपछि निरन्तर छ । तपाईँलाई इमेलमै पछिल्लो ब्लग, लेख र तस्बिर पठाउँदा म खुसी हुनेछु । बाकसमा आफ्नो इमेल ठेगाना हाल्नु होला । यो लेख इमेल इन्बक्समै पढिरहुन भएको छ भने केही गर्न पर्दैन । धन्यवाद 🙂

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

खाना पकाउँदै

खाना पकाउँदै

पढ्नेक्रम जारी राख्नुहोस्

Advertisements

Rukumkot’s Sisnu Festival

A day after Maghi there were no signs on colors in Rukumkot village. Instead, I was pleasantly surprised to see young boys and girls in Rukumkot hitting each other below the knees by stinging nettle. Dozens of boys and girls had gathered around the Village Development Committee building in the afternoon. Most of them held bunches of sisnu wrapped by pieces of paper or plastic to save their hands from sting.

Elderly people, mostly women, watched the teenagers play the game of sisnu. It was, like the game of colors in Holi, primarily a game between girls and boys– girls trying to attack boys and vice versa. The rule was that you couldn’t hit above the knees. I learned from the elders that the sisnu festival was a tradition in the village. Actually some women were surprised that I didn’t know about it. One of the girls hit me and an elderly woman, showing much sympathy, suggested me to massage my calves with ghee in the evening.

Some images from Rukum

I saw that people in some villages of Rukum and Rolpa celebrated the Maghi festival like the way many in other parts of Nepal celebrate the Holi festival- by smearing their faces in colored powders. (See here how people of Thabang village celebrated.) A day after Maghi, after my return from Thabang, at Khabang Bagar a girl put abir (dye) on my forehead and jamara (barley sprouts) on my ear.

A tractor ride and the highway

mid hill highway in nepal

My co-travelers. We had to stop in the middle of the road, not very far from Burtibang but before taking that Tractor ride, because the driver said the jeep ran out of gas!

To the plains,

I traveled a distance of about 96 kilometers in the past 36 hours. Of those thirty-six hours, I spent almost 11 hours in Jeeps (four in total including a Hulas Mustang) AND a tractor with six wheels. Of those 11 hours 2 may have been spent taking breaks and waiting for the next jeep. This is a HIGHWAY that will, after its completion, connect many rural villages of hilly Nepal with each other, to district headquarters and, of course, to Kathmandu.

The road is still under construction and there are no bridges at many places which means passengers have to change jeeps whenever a major river comes (it’s the same river twice). And there are landslides at two points. Passengers have to walk for as long as four kilometers (half a hour or so) at such blockades so as to meet a waiting jeep. And if there is no jeep waiting, they have to wait for it. AND if there is no jeep at all (“one has just left and will come back only after 1.5 hrs and other one is broken”) you hop into a tractor and complete the journey. The tractor part, though not entirely new as I had seen people traveling in tractors in Karnali highway in 2007 when it was being constructed. I had willingly and for fun had tried that for a few minutes. Today it was not a matter of choice. It was compulsion. Well, may be not. I could have chosen to walk for two hours under the mid day fully bright sun. Like many of my jolly travel mates (that’s a separate story) I preferred a tractor ride over trekking. And it was so unique an experience for me that I was tempted to make (and successfully made, after several attempts) an international call to share the experience live. पढ्नेक्रम जारी राख्नुहोस्

A trip to rural Lalitpur (outside Kathmandu Valley)


Bus ride: definitely not a joy ride.


Challenges of driving on a single lane ‘highway’.

I had gone to some rural villages of Lalitpur last week to see and experience the life there. All these villages are outside of Kathmandu valley though many people may think that the entire Lalitpur district lies inside the Valley. My colleague at Kantipur, Krishna Gyawali who covers Lalitpur for the newspaper, accompanied me. The trip started from Lagankhel where we took a bus to Chapagaun, the largest village of Lalitpur. At Chapagaun we bought tickets up to Chhapele, Bhattedanda. The first bus had already left by the time we reached there (8:30 am). This one was supposed to leave at 9 am but, as it happens with most things in Nepal, the bus finally left Chapagaun at 10:30. Rest of the travelogue, in Nepali, as published in Saturday’s Kantipurयस्तै छ साथी हाम्रो हाल

This slideshow requires JavaScript.

[Click on the photos below to enlarge them] पढ्नेक्रम जारी राख्नुहोस्