As soon as I got off the train, autowallahs and taxiwallahs surrounded me with their ‘attractive’ offers to take me to the Taj Mahal and around. Three hours of travel in the Taj Express (7-10 am) had made me hungry. Some of them waited for me as I ate at the railway station canteen. I settled with a taxiwallah for Rs. 400 for four hours that included a trip to Taj Mahal, then to Red Fort and around and back to the station.
At the Taj Mahal ticket counter, I was faced with two options. Stand in the queue meant for foreign tourists or go to the one meant for the Indians. Usually, in such places, queue for Indians is also for the nationals of SAARC and BIMSTEC countries. Ticket for this group is significantly cheaper (IRs. 20 as opposed to IRs. 650). Obviously I went to that line. At the entry gate this man asks me, looking at me from head to toe, where I was from. Nepal, of course, I replied knowing the consequences of my honest reply. Then you will have to take the Nepal ticket, he said. The IRs. 650 one. I came back to the ticket counter only to be yelled at by the man there. “Arre aap ke paas paisa jyada hey kya?” he asked. “Jaaiye, south gate main and tell him, if he asks, that you are from Darjeeling!” [Why do you want to pay more? Just go to the south gate.]
A Japanese tourist tries to bring the Taj Mahal between his palms..at least for the camera
I reluctantly went to the south gate where, as I had suspected, the man asked me where I was from. I am sure my outfit made me look like a gora bideshi. But in many cases, if I wear jeans and shirt I can easily pass off as an Indian. “Where are you from?” he asked. “Mein avi Delhi se aaya hun yar” I replied. [I have just arrived from Delhi.] That wasn’t the complete truth but that was also not a lie either. I had indeed gone there from Delhi and had been living in the city for several months. He asked his supervisor who inspected me as well. Then came the node. I was inside.
INSIDE THE Taj Mahal complex, I wasn’t thrilled. Neither I was very excited on seeing the world famous monument of love. It’s just like the Humayun’s Tomb, I told myself. Just that this one is more beautiful, bright and, again, beautiful. It was very hot. I was sweating and dehydrated. I found a shade where, like many others, I stayed for half an hour reading the book Delhi: Adventures in a Mega City by Sam Miller. I did the same in Red Fort, a few kilometers away from the Taj Mahal, which I found more impressive though not all of its parts were open to the public.
It was so hot that it felt like walking on fire
In the Taj Mahal complex, I observed people busy photographing the monument and themselves in the same frame. Tourists of all kinds crowded the place. (धेरै…)
नेपालका राष्ट्रपति रामबरण यादवले गए साता भारतको (पहिलो विदेश) राजकीय भ्रमण गरे । भारतमा रहदाँ उनले थुप्रै नेताहरुलाई भेटे । तर दिल्लीमा सबै कुरा नेपालले चाहेजस्तो भएन । भ्रमणमा आउने नेपाली सरकारी टोली प्रायः अलमलमा परेको महसुस गर्न सकिन्छ ’cause सदस्यहरू प्रायः नयाँ या अनुभवहीन हुन्छन् । भ्रमण सकिनु एक दिनअघिसम्म पनि नेपाली टोलीका उच्च सदस्यलाई भ्रमणका उपलब्धि’bout थाहा नभएजस्तो लाग्थ्यो । प्रधानमन्त्रीसँगको भेटमा के कुरा भयो होला ? मैले राष्ट्रपतिका राजनीतिक सल्लाहकार हरि शर्मालाई सोधे । सुरुमा त तिनले मलाई यसरी पन्छाउन खोजे मानौं मैले ‘तपाईले कति कर छल्नुभएको छ ?’ भनी सोधेको हुँ । एकैछिनमा तिनले अर्को जवाफ दिए, जसले मलाई थप अचम्मित पार्यो- ‘भारतीय अखबारहरूमा हेर्नुस् न । सबै तिनमै आएको छ नि !’
राष्ट्रपति रामवरण यादव गत साता नयाँदिल्लीमा रहँदाको एउटा क्षणले नेपाल-भारत सम्बन्धको वास्तविकता झल्काउँथ्यो । दोस्रो तथा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण दिन ताज प्यालेस होटलमा राष्ट्रपति सत्तारूढ गठबन्धन तथा कंग्रेस पार्टीकी अध्यक्ष सोनिया गान्धीलाई पर्खिरहेका थिए । सोनियाको सुरक्षा गर्ने भारतीय विशेष सुरक्षा दस्ताका प्रहरीहरूले होटल गेटदेखि बैठक हलसम्म खानतलासी गरिरहेका थिए । दस्ताले सोनिया आउनै लागेको जानकारी दिएपछि राष्ट्रपति यादव र उनको परिवार हलमा आए । त्यहाँ उनीहरूले लगभग ११ मिनेट सोनियालाई पर्खिए । एक राजनीतिक दलकी नेता राष्ट्रप्रमुखलाई भेट्न उनी बसेकै ठाउँमा जानु चल्तीको कूटनीतिक नियम (प्रोटोकल) हो ।
‘तर, राष्ट्रप्रमुखलाई त्यति धेरै पर्खाउनु कूटनीतिक शिष्टाचार होइन,’ दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासका एक अधिकारीले भने, ‘अब यहाँ सोनियाले भेट्नु नै ठूलो ठानिएको बेला त्यसको के कुरा गर्नु ।’ भारतमा सबैभन्दा सुरक्षा खतरा भएको ठानिने सोनिया घरबाट निस्कँदा सडक खाली नगराई तर ट्राफिक बत्तीहरू केही क्षण बेकामे (पिलिक पिलिक) तुल्याउँदै भारतीय उपराष्ट्रपतिलाई झैं ‘क्लियर प्यासेज’ मार्फत हुइँक्याइन्छ । प्रधानमन्त्री र राष्ट्रपति निस्कँदाचाहिँ रुटलाई भीआईपी दर्जा दिँदै खाली तुल्याइन्छ । सोनियाको जनपथस्थित घरबाट ताज आउन लगभग १२ मिनेट लाग्छ । त्यसरी हेर्दा सुरक्षा दस्ताले सोनिया घरमै छँदा राष्ट्रपति यादवलाई उनको सुइटबाट ओरालेर बैठक हलमा ल्याएको बुझ्न सकिन्छ ।
सोनिया आएपछि राष्ट्रपतिले उनीसमक्ष आफ्ना छोरा, छोरी र अर्की नातेदारलाई चिनाए र ‘यिनीहरू फोटो खिच्न चाहन्छन्’ भन्दै उनीहरूलाई सोनिया र आफ्नो कुर्सीपछाडि आउन संकेत गरे । त्यसैबीच राष्ट्रपतिका छोरा चन्द्रमोहनले सोनियालाई अंग्रेजीमा भन्न भ्याए, ‘तपाईंले (भारतमा) जे गरिरहनुभएको छ त्यसको हामी निकै सराहना गर्छौं ।’ तस्बिर खिचेपछि राष्ट्रपतिको परिवार बाहिरियो र मन्त्री शरदसिंह भण्डारीसहितका सरकारी प्रतिनिधिहरू नेपाली झन्डातिरको सोफामा बसे । राष्ट्रपतिका एक्ला नेपाली ‘सेरेमोनियल’ सुरक्षाकर्मी गेटनजिकै उभिएका थिए, जसले पनि नेपालको वास्तविक सुरक्षा अवस्थाको संकेत दिएको भान भयो ।
‘अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू आउँदा भारतीय पक्षको हालत त्यस्तै भा’को थियो,’ माथिको वर्णन मबाट सुनेपछि बिल क्लिन्टन र जर्ज डब्लु बुसको भारत भ्रमण सम्झिदै एकजना भारतीय पत्रकारले भने, ‘कूटनीतिक अवसरहरू पनि शक्ति प्रदर्शन गर्ने मौका बन्छन् ।’ दस वर्षअघि क्लिन्टन र चार वर्षअघि बुस आउँदा कार्यक्रम र परिस्थितिको पूर्ण निणन्त्रण अमेरिकी सुरक्षाकर्मीहरूले लिएका थिए जसप्रति भारतीय पक्षले गुनासो गर्नुपरेको रिपोर्ट पत्रिकामा आएका थिए । (धेरै…)
Once popularly known for its bewitching dancing girls in the 19th century, the street leading to Chawri Bazaar is named after a Marathi word ‘chawri’, which means meeting place.Chawri Bazaar is a wholesale market but you will be allowed to purchase a brass or copper idol of Lord Vishnu, Buddha and others. The shops also keep many useful items like jewelry boxes, vases, pots and oil lamps. The place also famous as wholesale market of paper products than copper or brass.
I went to Chawri Bazaar by chance. I had to drop a friend at the railway station. I thought it was the New Delhi railway station where we had to go. I was wrong. The train would begin its journey from the Delhi Junction. The Old Delhi railway station. We caught a cycle-rickshaw. He tried to take us there on time but the traffic was so congested that he had to tell us what we didn’t want to hear at that time: Bhai saaheb, paidal jaiye, jaldi hoga. Rickshaw main is taraha toh bahut der hoga, gadi chutjayegi. [It will be quicker if you walk otherwise you will miss the train.] He must have left us somewhere very near Chawri Bazaar. We ran toward the railway station. I was amazed by what I saw while panting. I was like, OMG, I have been living in Delhi for all these months and I haven’t seen this place! It’s like THAT India they describe in books published in the West.
I have walked that road and roamed around Chawri Bazaar a few times after that first encounter with the place. Living in the quieter neighborhoods of south Delhi where spacious parks and greenery are taken for granted, it is difficult to believe that such an intense crowd, narrow alleys, and chaos exist so close to, say, Lutyens Delhi. The place offers varieties of things. So much so that the entire street could be branded ‘specialized wholesale market of brass, copper and paper products.’
No pepole is idle in Chawri Bazaar. They are doing something all the time. They could be eating, walking, talking, bargaining, yelling, or just waiting for someone.Chawri Bazaar is a very busy road as laborers with their laden backs, cars, rickshaws, scooters and walkers almost battle for the passage during the peak market hours.
Here are some pictures that I took while walking on the Chawri Bazaar street one day. Caption source: Wikipedia. (धेरै…)
For better hearing? @ Chawri Bazaar, Old Delhi.@ jama mosque
I was sitting outside the Jama Masjid, on the stairs that lead up to the main entrance of the mosque. Gokul was sitting a few stairs below on my left. We were both watching the magnificent Red Fort in front of us. At least I was watching until something pulled my attention away from the Mughal palace.
A guy was trying to pull Gokul’s right ear. Gokul was trying to save himself and his ear from the ‘aggressor’. With a needle-like object on his right hand, as he tried to pull Gokul’s ear while Gokul tried to move way, the man definitely looked like an attacker. In the next instant I realize that I was not witnessing a fight. The ‘assailant’ wasn’t really attacking Gokul. But he definitely wanted to be in charge of Gokul’s ears for a while. He wanted to clean them. He wanted to do his job. He was an ear-cleaner. Ear Doctor of Delhi.
“Aap ke kaan bahut gandha hey bhaiya,” he said, “Main saaf karunga.” [Your ears are very dirty, brother, I’ll clean them.]
@ Jama Mosque, Old Delhi
A professional service provider wouldn’t behave like that with his possible customer. An ugly surprise and irritating insistence. The guy’s strategy clearly failed. Neither Gokul, nor I wanted him to clean our ears. As Gokul declined his offer, the boy came toward me. “It will take no time. Just Rs. 15. You just sit there and I’ll do the job with no harm whatsoever to you,” he said. “You will feel very good [after cleaning].”
It took me some time to convince that we were not there for medical purpose, we wanted to enjoy the view and surrounding. We were not there to do something that might make us deaf. We were not willing to let him insert that needle in our ears.
Thankfully, he didn’t say what a person says he heard from a desperate ear-cleaner of India: “His final line to me as I walked off:” writes a man on a web forum. “‘You must try it -it is better than having orgasm!’” (धेरै…)
Standing side by side, both eateries serve excellent street food in Bhogal-Jangpura.
I have been living here in Jangpura all these months (15 in total) making it my Base Camp to explore India, particularly Delhi. This expedition has been full of exciting experiences and successes so far. The neighborhood is near from the city center and also the famous landmark India Gate (5 km). The place is easily accessible (hope the propertywallahs won’t increase the rent price in the neighborhood after reading this), surrounded by two major roads (Mathura and Lala Lajpat Rai) that connect the place with rest of Delhi. The area is filled with parks and is green. (धेरै…)
I get intensely agitated as I read about Shiv Sena anarchy in Mumbai. Such is the level of my distant yet emotional involvement in the ongoing Shah Rukh Khan-Shiv Sena standoff that, as it happens with most of the Nepali people, I want to give a tight slap to the freaking gang-lord called Balasaheb. The film My Name Is Khan will be released tomorrow and vowing to let the screening not happen the Sena has already vandalized some theaters that opened advance bookings prompting the state government to deploy heavy security in theaters. I am filled with anger to see the right-wing ‘political’ gang of Bal Thackeray targeting a vulnerable actor for saying nothing but the truth. Reports say Indian Rs 1 billon (100 crore) is at stake for the filmwallahs.
Fox Star Studios acquired the distribution rights of the movie for about Rs. 81 crore, including prints and publicity. “The film has to net at least Rs 60 crore in India to recover the investment,” said trade analyst Amod Mehra. “The Mumbai circuit with Maharashtra contributes about 40 pr cent of the country’s total collections, which would be Rs 20 odd crore minimum.” Komal Nahta, a trade veteran, said, “Approximately Rs 2.5 to 3 crore per day is at stake in Mumbai city and Maharashtra. Although Karan Johar and Shah Rukh Khan have sold the film to Fox Star, it doesn’t mean that their responsibility is over. At a press conference in London, Shah Rukh apologised to Karan and Fox Star and promised that he would make up for the losses they might incur because of the stand he’s taken.” (source)
That makes Shiva Sena even more powerful making them think: See, we can damage you that much. It’s clear the group wants cheap attention. I know trillions of people in Mumbai don’t like Sena. They hate the fascist organization. So what can they do now? (धेरै…)
नैतिक शिक्षा: झुटो आश्वासन पुरा हुदैन । पुरा नहुदा यस्तै हुन्छ । के शिविरबाट हटेका अयोग्य गुरिल्लाले अब माओवादीलाई समर्थन गर्लान्, राजनीतिबाट टाढिएर रोजगारी गर्लान् या माओवादी विरोधी राजनीतिमा सक्रिय होलान् ?
जनक नेपाल र दुर्गालाल केसी
दहवन (रोल्पा): बिदाइ गर्न आएका माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले लगाइदिएको माला शिविर छाड्नु परेका अयोग्य लडाकुले फालिदिए । दाहालले हात अघि बढाउँदासमेत कतिपयले त हात मिलाएनन् । घर फर्किन लागेका लडाकुको बिदाइ कार्यक्रममा सोमबार (हिजो, ८ फेब्रुअरी) विदेशी पाहुनासँगै दाहाल पनि दहवन आएका थिए । स्वागतमा न उत्साह देखियो न त भाषणमा ताली । बरु उनीहरू असन्तुष्ट देखिन्थे बाहिरिनुपर्दा । अस्थायी शिविरबाट बाहिरिएका उनीहरूलाई घर फर्केपछि पनि पार्टीले खटाएको काम गर्नुपर्ने उर्दीसहित कार्यक्षेत्र तोकेर पठाइएकामा उनीहरू झन् रुस्ट देखिन्थे । ‘घर फर्केपछि कुन पार्टीमा काम गर्ने हाम्रो खुसीको कुरा हो,’ दाङको चैलाही-९, नारायणपुरका सरद वलीले भने ।
माओवादी सैन्य कमान्डरहरूले बिदाइ गर्नुअघि प्रशिक्षण दिँदै एक महिनाभित्र पार्टीका काममा फर्किन निर्देशन दिएका थिए । उनीहरूलाई वाईसीएल लगायतका पार्टीका विभिन्न भ्रातृ संगठनमा रहेर काम गर्न भनिएको छ । ‘एक महिनापछि दिइएको जिम्मेवारीमा फर्किनुहोला,’ ती नेताका भनाइ उद्धृत गर्दै रुकुमकी एक लडाकुले भनिन्, ‘नफर्किए खोज्दै आउँछौं ।’ घर गाउँको नक्सा र फोन नम्बरसमेत टिपेर राखेको उनले बताइन् ।
पाँचौ डिभिजनभित्र भने दाहालको भव्य स्वागत गरियो । माओवादी सेनाले उनलाई सलामी दिएको थियो । त्यहाँ उनलाई विगतमा झैं ‘कमरेड’ सम्बोधन गरिएन, ‘सर’ भनियो । सलामीपछि पत्रकारहरूलाई बाहिर पठाएर अध्यक्ष दाहाल लगायतका माओवादी नेताहरूले शिविरको निरीक्षण गरे । उनले त्यहाँ डिभिजन कमान्डर कालीबहादुर खाम ‘विविध’ सहितका सैन्य कमान्डरहरूलाई भेटेर गोप्य बैठक गरे । रामहरि श्रेष्ठको हत्याका आरोपित विविध औपचारिक कार्यक्रममा भने देखिएनन् ।
राष्ट्रसंघीय सुरक्षापरिषद सदस्य राष्ट्रहरूका राजदूत, माओवादीका अध्यक्ष दाहाल र अनमिन प्रमुख करिन लनग्रेनको उपस्थितिमा अयोग्य लडाकुहरूलाई सोमबार दहवनबाट बिदाइ गरिएको हो । बहिर्गमनमा परेका लडाकुहरूलाई सम्बोधन गर्दै माओवादी अध्यक्ष दाहालले शान्ति प्रक्रियालाई टुंगोमा पुर्याउन सघाएर लडाकुहरूले आफू योग्य रहेको पुष्टि गरेको बताए ।
पाँचौं डिभिजनबाट अनमिनले अयोग्य ठहर्याएका २ सय ६८ जनालाई सोमबार बिदा गरिएको छ । ४ सय ५० अयोग्य ठहरिएकामध्ये अरू पहिल्यै घर फर्किसकेको डिभिजनले बताएको छ । योसँगै माघ ३ गते चितवनबाट सुरु माओवादी अयोग्य लडाकुहरूको बहिर्गमन पूरा भएको छ । माओवादीले सशस्त्र संघर्षको पहिलो आक्रमण दहवनछेउकै होलेरी प्रहरीमा गरेका थिए ।
एक महिनायता सातवटा शिविरका २ हजार ३ सय ९४ अयोग्य लडाकु बाहिरिइसकेका छन् । अनमिनले २ हजार ९ सय ७३ लाई नाबालिग र एक हजार ३५ जनालाई युद्धविरामपछि भर्ना भएको भन्दै अयोग्य ठहर्याएको हो । माओवादी सेनाका प्रमुख नन्दकिशोर पुन पासाङले शरीरमा गोली र छर्रा लिएका लडाकुलाई समेत बिदाइ गर्नुपर्दा दुःख लागेको बताए ।
राष्ट्रसंघीय महासचिवका प्रतिनिधि करिन लनग्रेनले अयोग्य लडाकुहरू माओवादी सेनाको चेन अफ कमान्डमा नहुने बताइन् । ‘सशस्त्र संघर्ष तपाईंहरूका लागि अब विगत हो,’ उनले भनिन्, ‘आफ्नो परिवारमा फर्केर शिक्षा र व्यावसायिक तालिम लिनसक्नुहुन्छ ।’
राष्ट्रसंघीय सुरक्षापरिषद राष्ट्रका तर्फबाट बेलायती राजदूत एन्डुय्रु हलले अयोग्य लडाकु हटाउन राजी भएर माओवादीले अन्तर्राष्ट्रिय कानुन पालनाको प्रतिबद्धता पूरा गरेको बताए । घर फर्किन लागेका अयोग्य लडाकुलाई निराश नहुन आग्रह गर्दै उनले भने, ‘यो तपाईंको जीवनको नयाँ सुरुवात हो ।’ अझै १९ हजार ६ सय माओवादी लडाकुको भविष्य निर्धारण गर्न बाँकी रहेको उल्लेख गर्दै एन्ड्यु्रले भने, ‘लडाकुको पुनःस्थापन, व्यवस्थापन र समायोजन हेर्न हामी आतुर छौं । त्यसपछि मात्र नेपाली समाजको नयाँ पाटो सुरु हुनेछ ।’
माओवादीको पछिल्लो भूमिकाले शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माण कार्यले तीव्रता पाएको अध्यक्ष दाहालले दाबी गरे । ‘माओवादीकै कारण शान्ति प्रक्रिया र संविधानको काम अघि बढेको छ,’ उनले भने, ‘संविधानसभाबाट संविधान बने फाइदा माओवादीलाई पुग्ने ठानेर रोक्न खोज्नेहरू पनि छन् । त्यसैले जुनसुकै त्याग गर्न तयार हुनुपर्छ ।’
दाहाल निजी हेलिकप्टरबाट बिहान दहवन पुगेका थिए । उनीसँगै माओवादी सेनाका प्रमुख नन्दकिशोर पुन, समायोजन तथा सुरक्षा प्रमुख वर्षमान पुन, डेपुटी कमान्डर चन्द्रप्रकाश खनाल पनि थिए । राजदूतहरू र राष्ट्रसंघीय अधिकारीहरू अनमिनको हेलिकप्टरबाट आएका थिए ।
कुनै पनि तर्कशील भारतीयले अलिकति तल पर्नेबित्तिकै प्रतिरक्षात्मक शैलीमा देशको जनसंख्या र राजनीतिक प्रणालीलाई संयोजन गर्दै भन्छ- ‘तर हामी संसारकै सबैभन्दा ठूलो लोकतन्त्र ।’
‘जब उनीहरूले त्यसो भन्छन्’, दिल्लीको जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयका एकजना विद्यार्थीले भने- ‘जवाफमा हामी संसारकै सबैभन्दा अग्लो लोकतन्त्र भन्दिनुपर्छ ।’
‘ठूलो’ र ‘अग्लो’ लोकतन्त्रका आ-आफ्नै खाले चुनौती छन् । तर हालैका केही वर्षमा दुवै लोकतन्त्र आ-आफ्ना देशका भङ्ज्याहा र क्षेत्रीयतावादीहरूसँग लडिरहेका छन् । भारतमा पछिल्लो लडाइँ मुम्बईमा भइरहेको छ, जसका कारक भाषा, धर्म र लडाकुहरूको इगो छन् ।
धेरै देशका खेलाडीहरूको व्यक्तिगत स्तरमा सहभागिता हुने भारतीय क्रिकेट शृङखला ‘इन्डियन पि्रमियर लिग (आईपीएल)’ का आठ टोलीहरूले लिलाम बढाबढमार्फत ती खेलाडीहरू किन्छन् । गत महिना भएको बढाबढमा सामेल सबै ११ पाकिस्तानी खेलाडीहरूलाई कुनै पनि टोलीले किनेनन् । ती खेलाडीले भारतमा हुने आईपीएल खेल्न सरकारको पनि स्विकृति लिइसकेका थिए । बढाबढमा सामेल गराएर पनि कुनै खेलाडीलाई नलिइँदा आफ्नो तेजोबध भएको पाकिस्तानले महसुस गर्यो । भारतमा पनि त्यस्तो व्यवहार खेलको भावना विपरीत भएको टिप्पणी भयो ।
दुवै देशमा चर्को विवाद चलिरहँदा आईपीएल टोली ‘कोलकाता नाइट राइडर्स’का मालिक शाहरुख खानले आईपीएल खेल्ने संरचना (टी २०) मा पाकिस्तान विश्व च्याम्पिएन भएको उल्लेख गर्दै पाकिस्तानी खेलाडीहरू नकिनिइनु दुःखद भएको बताए ।
खानको त्यही भनाइलाई अठ्याउँदै मुम्बई राजधानी भएको राज्य महाराष्ट्रमा आधारित पार्टी शिवसेनाले यही शुक्रबार सार्वजनिक हुनलागेको फिल्म ‘माई नेम इज खान’ चल्न नदिने घोषणा गर्यो । सेनाको धम्कीलाई बाँकी भारतले प्रतिवाद गरेपछि अहिले मुम्बईमा दुईवटा युद्धहरू लडिँदैछन्, जसको अर्कोपट्टी एक्लो सेना छ । एउटा लडाइँमा उसले खानलाई ‘राष्ट्रघाती’ भनेको छ, अर्कोमा ‘मुम्बई सबै भारतीय’को भन्ने राहुल गान्धीलाई शुक्रबार कालो झण्डा देखाएको छ । भारतको कुनै पनि भूमिमा जान पाउनु कुनै पनि भारतीयको अधिकार भएको तर्क गर्दै गान्धीले गत साता विहार पुगेर विहारीहरूका पक्षमा बोलेका थिए ।
शाहरुख खान पनि ‘मुम्बई सबै भारतीयको’ भन्ने पक्षमा छन् भने राहुलको पार्टी कंग्रेसको नेतृत्वमा रहेको महाराष्ट्र सरकारले खानको फिल्म देखाउन हलवालाहरूलाई चाहिएजति सुरक्षा दिने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।
सतहमा सानो फाइदाका लागि भएको राजनीतिक झगडाजस्तो देखिए पनि विवादको मूल चुरो भारतीय राष्ट्रियताको परिभाषासँग जोडिएको छ । भारत भनेको के हो र को भारतीय भन्ने प्रश्नहरूका परस्पर विरोधी अर्थ खोज्नेहरू बीचको झगडा हो यो । उग्र हिन्दुवादी, क्षेत्रीयतावादी र दक्षिणपन्थी शिवसेना र त्यसबाट टुक्रिएको धर्मनिरपेक्ष, क्षेत्रीयतावादी र दक्षिणपन्थी समूह महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना मुम्बईमा विहार र युपीका मानिसहरू आएर बस्नु र हिन्दी बोलिनु हुँदैन भन्छन् । उनीहरूको त्यो अडानले बितेका २५ वर्षयता शिवसेनासँग सहकार्य गर्दै आएको र राष्ट्रिय उपस्थिति भएको हिन्दुवादी भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) लाई निकै अप्ठेरोमा पारेको छ । यसै वर्षको अन्त्यतिर विहारमा चुनाव हुँदैछ, जहाँ भाजपा सत्तासाझेदार छ । मुम्बईमा विहारीहरू आउन नदिने कुरा गर्दा युपी र विहारबाट आफ्नो राजनीतिक सफाया हुने भाजपाले बुझेको छ ।
भाजपामा महत्त्वपूर्ण प्रभाव राख्ने र भारतका हिन्दु संगठनहरूको परिवारको मूली मानिने राष्ट्रिय स्वयम्सेवक संघले गएसाता शिवसेनालाई क्षेत्रीयताको र हिन्दी विरोधी कुरा नगर्न चेतावनी दिँदै सबै भारतीयहरूको एउटै राष्ट्रिय पहिचान (भारतीय) भएको बतायो । संघले त्यतिमात्रै भनेन, कतिपय विश्लेषकहरूलाई आश्चर्यमा पार्दै, शिवसेनाले खानको फिल्म रोक्न खोजे त्यसको प्रतिकार गर्न आफ्ना स्वयम्सेवकहरूलाई निर्देशन पनि दियो । संघकै अनुशरण गर्दै भाजपाले पनि मुम्बई सबै भारतीयको भएको र खानको फिल्म प्रदर्शनमा कुनै अवरोध गर्न नहुने बतायो । उसले आफ्ना उच्च नेताहरूका लागि दिल्लीमा फिल्मको विशेष प्रदर्शनी नै गर्यो ।
शिवसेनाले एकैपटक दुईवटा मोर्चामा नचाहिँदो ढंगले युद्ध छेडेकाले अहिलेको विवादमा एउटा हिन्दी फिल्ममा हुनुपर्ने जति सबै मसला छन्- नायक छन् (खान), खलनायक छन्, (शिवसेनाका बाबु-छोरा नेताहरू बाल र उद्धव ठाकरे) र अन्य पात्रहरू छन्, जो खान तथा ‘मुम्बई सबैको’ मुद्दालाई आ-आफ्नै ढंगले समर्थन गर्छन् । उनीहरूको विरोध गर्नेहरू असंख्य भइकन पनि मुम्बईका ठाकरेहरूले गुन्डागर्दी राजनीतिलाई खुलेआम निरन्तरता दिइरहेका छन् ।
उनीहरुले आफ्नो पार्टीको मुखपत्र ‘सामना’मा खानलाई ‘राष्ट्रघाती’ र ‘पाकिस्तान जा’ भनेका छन् । फिल्न नदेखाउन हलवालाहरूलाई चेतावनीयुक्त पत्र लेखका छन् । सरकार र प्रशासन मुम्बईमा नभएजस्तै छ । बरु नागरिक समाजले व्यापक रूपमा खानलाई समर्थन गर्नथालेपछि ठाकरेहरू आफैं हच्केर शनिबार ‘खान देशद्रोही नै हो’, तर ‘उसले फिल्म चलाए चलाओस्, व्यवधान नगर्ने’ टिप्पणी गरेका छन् ।
मुम्बई र बाँकी महाराष्ट्रमा थुप्रै नेपाली बस्छन्, जसले ठाकरेहरू र तिनका पार्टीलाई देखेको, भोगेको र थाहा पाएको हुनुपर्छ । थाहा नपाउने नेपालीले ठाकरे र तिनका ‘सेना’हरू’bout बुझ्नुपरे नेपालका माओवादीलाई हेरे हुन्छ । राजनीतिक सिद्धान्त र आदर्श फरक भइकन पनि ठाकरे र ‘सेना’हरूले हाम्रा माओवादीको सम्झना गराउँछन् । दुवैको कार्यशैली ठ्याक्कै उस्तै छ- धम्क्याउने, थर्काउने, कुट्ने र आफूले भनेजस्तो भएन भने बन्द-तोडफोडमा उत्रिहाल्ने ।
दुवै बेला-बेलामा संगठिन आपराधिक ग्याङजस्तै देखिन्छन्, जो आफ्ना सक्रिय, बलिया र रिसाहा कार्यकर्तालाई नेताको इगो साध्न चेसको गोटीझै प्रयोग गर्छन् । व्यापक जनदबाबपछि ठाकरेहरू फिल्म देखाए देखाओस् भन्दै पछाडि हटेजस्तै नेपालमा माओवादीहरू पनि यदाकदा त्यसैगरी जनदबाबसामु झुकेका उदाहरण छन् ।
‘अग्लो लोकतन्त्र’ माओवादी र अन्य क्षेत्रीयतावादीको चपेटामा परेजस्तै ‘ठूलो लोकतन्त्र’ शिवसेनाजस्ता ग्याङहरूको कुलंगारिता टुलुटुलु हेरिरहेको छ । अनि सरकार र नागरिकलाई वाक स्वतन्त्रता दिने भारतीय संविधान र लोकतन्त्र हेरेको हेरेकै भएका छन् । आणविक हतियार परीक्षण गरेको, अर्थतन्त्र ७ प्रतिशतमा बढ्ने अपेक्षा गर्ने र विश्व मामिलाको मुख्य खेलाडी बन्ने आसा गर्ने भारतीय सत्ताका सेनाजस्ता साना क्षेत्रीय समूहहरूका अगाडि निरीह हुने गर्छ । ती समूहले कानुनको धज्जी उडाउँछन्, संविधानलाई कुल्चिन्छन्, तर त्यसको रक्षा गर्ने सरकार चुप लाग्छ । भारतीय संघीयता र सत्ता संरचनामा केही न केही त्रुटि पक्का छ ।
यो लेख पहिलो पल्ट आजको कान्तपुर दैनिकमा प्रकाशित भएको हो । पत्रित्रकाकै पन्नामा हेर्ने भए माथीको तस्बिरमा क्लिक गरे हुन्छ ।
डरलाग्दोसँग दुब्लाएका स्टिभ जब्स स्टेजमा आउने छन्, कुनै जादुगरले झै तिनले एउटा विजुली यन्त्र सार्वजनिक गर्नेछन्–शायद काखीमुनीबाट निकालेर– जसलाई विश्वले शुरुमा शंकालु मनले र अलि पछि खुला दिलले स्वागत गर्नेछ । २४ जनवरी १९८४ मा म्याकिन्टोस कम्प्युटर कसरी सार्वजनिक भएको थियो देखिएन तर २३ अक्टोबर २००१ मा लगभग त्यस्तै शैलीमा आइपोड संसारसामू आएको थियो । अनि महिनौको खासखुस र अनुमान पछि ९ जनवरी २००७ मा तिनै स्टिभ जब्सले आईफोन पनि त्यसैगरी हामीलाई देखाएका थिए । फोनको ‘सम्पर्क सूची’लाई स्कृनमा औला सुरर्र सार्दै तलमाथी झार्दा तिनले आईपोडको फुच्चे संस्करण न्यानोलाई त जिन्सको खुद्रे गोजी (चेन्ज पकेट) बाट निकालेर देखाउदा आफ्नै जिन्सको गोजी छाम्न मनलागेको थियो । त्यसैले अघिल्लो बुधबार (२७ जनवरी) लस एन्जलसमा विहानको दश बज्दा विश्वका थुप्रै ‘एप्पल हौस्याहाहरु’ जस्तै म पनि दिल्लीमा राती साढे एघारबजे त्यही दृश्यको पर्खाईमा थिए ।
एउटा स्ट्रिमिङ् र अरु केही ब्लग साईटमा घट्नालाई प्रत्यक्ष हेरेपछि ‘अहो, यो आईप्याड रहेछ’ भनि ट्वीट्न आटेको थिए, मेरो सूचीमा रहेका बुटवलको @tajim र काठमान्डूको @yowlanku ले भ्याइसकेछन्– ‘आई प्याड!’ भनि ट्वि(चि)च्याउन । केटाहरु कतिबेला स्टिभले नाम फुत्काउलान् र ट्वीटौला भनेर स्क्रिनमा आँखा गाडेर बसेका रहेछन् । अब ह्वा“, हजारौ किलोमिटर पर स्टिभ आइप्याड चलाउछन्, यता मान्छेहरु आँखा च्यात्दै र उत्तेजित हुदै चिच्याउछन्, ट्वीट्छन्, बजारमा आउनासाथ नकिनी छाड्दिन भन्ने बाचा गर्छन् । हुन पछि योलंकूले ट्विटरमा लेखेकै छन्– ‘स्टिभ बुढोलाई मोज छ, मज्जाले सोफामा बसेर आइप्याड चलाको छ, दुनिया त्यसैमा मख्ख । :D’
एप्पलका सर्वाधिक विख्यात र लोकप्रिय तीन उत्पादन मध्ये दुई (आईपोड र आईफोन)को लगावपूर्ण प्रयोगकर्ता भएकाले र उधोलाग्दो अमेरिकी प्रकाशन उद्योगलाई उचाल्ने हैसियतको सम्भावना राख्ने भनि चर्चा गरिएकाले त्यो उत्पादन’boutको चासो शान्त पार्न मैले निद्रा विगारेको थिए । त्यसको नाम आइट्याब्लेट या आइस्लेट या त्यस्तै आइ–केही हुने कतिको अनुमान थियो । त्यो हेर्दै गर्दा मैले आइपोड छोएको पहिलो दिन सम्झेको थिए ।
हजारौ गीतहरु, भीडियो, अडियोबुक भएको र हत्केलामा अट्ने आइपोड पहिलोपटक चलाउदा“ मलाई संसार मुठ्ठीमा पारेजस्तो भएको थियो । एउटा एल्बमबाट अर्कोमा उफ्रिदा आइपोडको हार्ड डिस्क विस्तारै गडर गडर गरेझै चलेका हत्केलोले स्पष्ट महसुस गर्न सक्छ । ‘त्यो चलाईले आइपोडलाई नीर्जिव हैन सजीव मेशिन तुल्याउछ,’ प्रशंसकहरुले इन्टरनेटमा लेखेका छन्– ‘त्यो हार्डडिस्क हैन, आइपोडको मुटु धड्कीएको हो ।’
मुटु होस या कलेजो, एउटा कुरा पक्का हो, आइपोडको आगमनपछि गीतहरु मानिसको त्यति नजिक, मुटुमै, पुगेका छन् जति उनीहरु इतिहासमा कहिल्यै पुगेका थिएनन् । गोजीमा २० हजार गीत बोकेर हिड्ने कल्पना आइपोड आउनु अघिसम्म एप्पल बाहेक कसले गथ्र्यो ? विश्वका करोडौ मानिसहरुको गीत सुन्ने र किन्ने र साझेदारी गर्ने बानीमा आइपोडले, ढाटेको होइन, क्रान्तिकारी बदलाव ल्याएको छ ।
लगभग त्यस्तै बदलाव आइफोनले विश्व मोवाईल फोन उद्योगमा ल्याएको छ । आइपोडसहितको यो सेटबाट औलाले छोएरै नम्बर डायल गर्न सकिने, कम्प्युटर स्क्रिनमै जस्तो वेब साईट हेर्न मिल्ने र एसएमएस आउदा जस्तो इमेल आएको पनि आवाजबाट थाहा पाइने सुविधा भएको आइफोनलाई प्रशंसकहरु फोनमात्रै भन्दैनन् । त्यसलाई उनीहरु एउटी सुन्दरी युवतीसँग तुलना गर्छन् । हरेक मोवाईल फोनमा त्यो फोहोरी किबोर्ड हुन्छ जसमा झिझोलाग्नेगरी अक्षर र अंक एकैठाममा खादिइन्छन् । तर आइफोन ? चौडा शरिर र सफा (अनुहार) स्क्रिन जसमा प्रयोगकर्ताका औलाहरु चिप्लिन्छन् ।
नोकिया या सामसुङ्का सेटहरु किनेजस्तो किन्न पाइदैन आइफोन । एप्पलले मोवाईल सेवा प्रदायकहरुसँग मिलेर सेट बेच्छ । नेपालमा उसले कुनै पनि मोवाईल कम्पनीसँग त्यस्तो मिलेमतो गरेको छैन । त्यसैले नेपालमा सद्दे आइफोन चलाउन पाइदैन । तर त्यसमा सानो जालसाजी (जसलाई आइफोनका प्रशंसकहरु ‘जेलब्रेक’ भन्छन्) गर्यो भने चलाउन त पाइन्छ तर एप्पलले बेलाबेलामा ल्याइरहने नयाँ सफ्टवेयर त्यसमा हाल्न मुस्किल पर्छ । जेलब्रेक आइफोनहरु नेपालमा कतिपयले चलाएको देखिन्छ ।
भारतमा एप्पलले दुई प्रदायकहरु एअरटेल र भोडाफोनसँग मित्रतागरेको छ र गत बर्ष दिल्ली आउनासाथ मैले एअरटेलमार्फत आइफोन किनेको थिए । सबैकुरा बाहेक यसमा रहेको गुगल म्याप्स अचले दिल्लीका सडक सञ्जालमा एक ठाउबाट अर्कोठाउ पुग्न बरदान सावित भएको छ । नक्सा खोल्नासाथ आफू ठ्याक्कै कुन ठाउमा छु भन्ने जानकारी प्लिक प्लिक गर्ने हरियो थोप्लोले दिन्छ जसका कारण अबको मोडमा दाया लाग्ने या बाया थाहा हुन्छ । हुन पनि आइफोन सेटकै कारणले मात्र भन्दा पनि यसमा हुने गुगल म्याप लगायतका अनगिन्ति एप्स भनिने सफ्टवेयर हरुले बढी प्रिय भएको हो ।
अब तिनै ‘एप्स’हरु लगभग १० इन्चको स्क्रिनमा चलाउन मिल्ने छ, आइप्याडमा जसले यो नयाँ मेशिनलाई झन सम्भावनायुक्त तुल्याएको छ । ल्यापटप भन्दा सानो र हल्का तथा बजारमा उपलब्ध कुनै पनि चलाख फोन भन्दा ठूलो र शक्तिशाली आइप्याड खासमा फोन सेवा नभएको ठूलो आइफोन जस्तै हो । एकाघ महिनामै उपलब्ध हुने आइप्याडमा वाइफाई या थ्रीजी सम्पर्कबाट इमेल, वेब साईट, भिडियो हेर्न मिल्छ, अखवार, म्यागेजिन र पुस्तकहरु झारेर जस्ताको तस्तै पढ्न मिल्छ । उत्तर अमेरिका र पश्चिमी युरोप र अन्य केही विकशित मुलुकमा बाहेक आइप्याडले आइफोन या आइपोडको जस्तो तहल्का मच्चाइ नहाल्ला किनकी हाम्रो संसारमा पत्रिकाहरुलाई इन्टरनेटले त्यस्तो संकेटमा पारेको छैन जति पश्चिममा छ । उता चाहि धेरै मान्छेले इन्टरनेटमै समाचार पढिदिनाले छापाको व्यापार घटिरहेको छ । त्यसैले पत्रिकाहरु आफ्नो वेब साईटको सामाग्रीलाई कसरी बेच्ने भनि गम खाइरहेको बेला आइप्याड एउटा माध्यम भएर आएको छ । कागजी साटो तुलनात्मकरुपमा सस्तो इबुक किनेर किन्डल जस्ता भाडामा पढ्नेहरुको संख्या पनि पश्चिममा बढीरहेको छ । त्यसैले मानिसहरुले आइप्याडलाई अम्याजन.कमको किन्डलजस्तै किताव पढ्ने भाडाकारुपमा पनि व्यापकरुपमा प्रयोग गर्न सक्छन् ।
अब यसले उत्पात सफलता भयो र मेशिन अझ पातलियो भने हलिउड फिल्म
‘माइनोरिटी रिपोर्ट’मा स्टिभन स्पिलबर्गले देखाएजस्तो एउटा एक्स रे जस्तो पातोमा ‘युएसए टुडे’ पत्रिकाका समाचारहरु फुत्त फुत्त वेतारे आएको कुरो कोरा कल्पना मात्र होइन भन्ने बुझनु पर्छ । स्टिभनले २०५० को अमेरिकामा त्यस्तो हुने ठानेका थिए, स्टिभले त्यो भन्दा थुप्रै बर्ष अगाडी नै त्यस्तो गराइदेलान् जस्तो भएको छ ।
यो लेख पहिलो पल्ट आजको कान्तपुर परिशिष्ट हेल्लो शुक्रवारमा प्रकाशित भएको हो । पत्रित्रकाकै पन्नामा हेर्ने भए यहाँ क्लिक गरौ ।
A rickshaw-puller waits for passengers in Sudder Street, Kolkata. (More photos at the end of the post.) Pics by DW
I can’t recall when I did I first see/ride a rickshaw but I still remember that day 11 years ago when I rammed a cycle-rickshaw unto a culvert in Bardia National Park. After visiting the national park, I rode back to the bus park in a rickshaw. Somewhere on the way I told the rickshaw-puller to go back and let me pull. He obliged. I used to ride bicycles well, or so I thought. This thing had just one more tire. No big deal. I started paddling. The real rickshaw-wallah behind me was smiling. I was going good… until I started loosing balance and plunged into a culvert.
No human was hurt but the front wheel of the rickshaw had twisted beyond recognition. Smile evaporated from my ‘passenger’. He got off, inspected the tire which, I guessed, he didn’t recognize as the tire. “You will have to fix it,” he said in a low but resolute voice, “or buy me a new one.” Fixing that was out of question. That was not fixable. Second option would cost me Rs. 300. After the payment, I was left with Rs. 400. Bus ticket to Kathmandu? Rs. 370. Rs. 30 wasn’t enough to keep my stomach full for the next 15 hours or so. But I had no option. I was broke by the time I reached Kathmandu. I called a friend at my office to come to Kalanki to receive me. बिहान काठमान्डू त पुगियो तर राती खान नपाएर पेटमा मुसा खुबै दौडेका थिए । Some incidents can never be forgotten. A cycle-rickshaw may look like a bicycle but riding it is not the same as bicycling. The act of balancing is slightly different. The mastery over the art can only be attained by experience. (धेरै…)
